Otomasyon Firması Seçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?
23 Temmuz 2026
SCADA SİSTEMİ NEDİR? ÜRETİM TAKİBİNDE NASIL KULLANILIR?
Üretim tesislerinde yalnızca makinelerin çalışması yeterli değildir. Ne kadar üretim yapıldığı, makinelerin neden durduğu, hangi arızaların tekrarlandığı ve ne kadar enerji tüketildiği de bilinmelidir.
Bu bilgilerin operatörler tarafından farklı formlara elle yazılması; veri kaybına, yanlış kayıtlara ve geçmiş üretim bilgilerinin karşılaştırılamamasına neden olabilir.
SCADA sistemi, üretim tesisindeki makinelerden ve saha ekipmanlarından gelen bilgileri merkezi olarak toplar. Yetkili kullanıcılar bu verileri ekranlar, grafikler, alarm listeleri ve raporlar üzerinden takip edebilir.
Doğru planlanan bir SCADA sistemi; üretim, bakım, kalite ve enerji yönetimi ekiplerinin aynı verilere ulaşmasına yardımcı olur.
SCADA NEDİR?
SCADA, “Supervisory Control and Data Acquisition” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede gözetleyici kontrol ve veri toplama sistemi olarak ifade edilebilir.
SCADA sistemi; PLC, enerji analizörü, sensör, motor sürücüsü ve farklı kontrol cihazlarından alınan bilgilerin merkezi olarak izlenmesini ve kaydedilmesini sağlar.
Sistem üzerinden;
• Makinelerin çalışma durumu
• Üretim miktarı
• Duruş süreleri
• Alarm ve arıza bilgileri
• Sıcaklık
• Basınç
• Seviye
• Debi
• Motor akımları
• Enerji tüketimi
• Ürün reçeteleri
• Vardiya bilgileri
takip edilebilir.
Uygun yetkilendirme ve sistem tasarımıyla bazı ekipmanlara SCADA üzerinden komut da gönderilebilir. Ancak uzaktan kontrol fonksiyonları güvenlik ve yetki sınırları değerlendirilmeden uygulanmamalıdır.
SCADA SİSTEMİ NASIL ÇALIŞIR?
SCADA sistemi birkaç farklı katmandan oluşabilir.
1. SAHA EKİPMANLARI VERİ ÜRETİR
Üretim tesisindeki sensörler ve ölçüm cihazları proses hakkında bilgi üretir.
Bunlar arasında;
• Sıcaklık sensörleri
• Basınç sensörleri
• Seviye sensörleri
• Debimetreler
• Enerji analizörleri
• Ürün algılama sensörleri
• Enkoderler
• Tartım sistemleri
• Motor sürücüleri
• Koruma cihazları
bulunabilir.
2. PLC VERİLERİ İŞLER
Sensörlerden alınan bilgiler PLC tarafından işlenir. PLC, makinenin çalışma senaryosunu yürütür ve gerekli verileri haberleşme ağı üzerinden SCADA sistemine aktarır.
PLC üzerinden;
• Makine çalışıyor
• Makine duruyor
• Arıza mevcut
• Üretim sayısı
• Aktif ürün reçetesi
• Motor durumu
• Sensör değerleri
gibi bilgiler alınabilir.
3. HABERLEŞME ALTYAPISI VERİLERİ TAŞIR
PLC ve diğer cihazlarla SCADA sunucusu arasında endüstriyel haberleşme altyapısı kurulur.
Uygulamaya göre;
• Profinet
• Profibus
• Modbus TCP
• Modbus RTU
• Ethernet/IP
• OPC UA
• MQTT
gibi haberleşme yöntemleri kullanılabilir.
Protokol seçimi mevcut cihazlara, veri miktarına, sistem mimarisine ve güvenlik ihtiyaçlarına göre yapılmalıdır.
4. SCADA YAZILIMI VERİLERİ GÖRSELLEŞTİRİR
Toplanan bilgiler SCADA ekranlarında anlaşılır şekilde gösterilir.
Operatör veya yönetici;
• Makinelerin anlık durumunu
• Üretim değerlerini
• Alarm mesajlarını
• Grafik ve eğilimleri
• Duruş nedenlerini
• Enerji tüketimini
tek bir sistem üzerinden takip edebilir.
5. VERİLER KAYDEDİLİR VE RAPORLANIR
Seçilen veriler veri tabanına kaydedilebilir. Böylece yalnızca anlık durum değil, geçmiş üretim bilgileri de incelenebilir.
Kayıtlı veriler kullanılarak günlük, haftalık, aylık veya vardiya bazlı raporlar hazırlanabilir.
SCADA İLE HMI ARASINDAKİ FARK NEDİR?
HMI ve SCADA benzer amaçlarla kullanılsa da kapsamları farklıdır.
HMI çoğunlukla tek bir makinenin yakınında bulunur ve operatörün o makineyi kontrol etmesini sağlar.
SCADA ise;
• Birden fazla makineyi
• Farklı üretim hatlarını
• Tesisin çeşitli bölümlerini
• Geniş alana yayılmış ekipmanları
merkezi olarak izlemek için kullanılabilir.
HMI daha çok makine operatörüne yönelikken SCADA; üretim sorumluları, bakım ekipleri, enerji yöneticileri ve işletme yönetimi tarafından kullanılabilir.
Bazı küçük uygulamalarda gelişmiş bir HMI veri toplama ihtiyacını karşılayabilir. Daha geniş ve raporlama gerektiren tesislerde ise SCADA sistemi tercih edilebilir.
SCADA ÜRETİM TAKİBİNDE NASIL KULLANILIR?
SCADA sistemi üretimin farklı aşamalarını takip etmek için kullanılabilir.
1. ÜRETİM MİKTARI TAKİBİ
Makine veya üretim hattındaki ürün sayıları PLC üzerinden SCADA sistemine aktarılabilir.
Sistem içerisinde;
• Toplam üretim
• Sağlam ürün
• Hatalı ürün
• Vardiya üretimi
• Saatlik üretim
• Ürün tipi
• Hedeflenen üretim
• Gerçekleşen üretim
görüntülenebilir.
Böylece üretim performansı yalnızca vardiya sonunda değil, anlık olarak takip edilebilir.
2. MAKİNE ÇALIŞMA VE DURUŞ SÜRELERİ
SCADA, makinelerin ne kadar süre çalıştığını ve ne kadar süre durduğunu kaydedebilir.
Duruşlar;
• Arıza
• Malzeme bekleme
• Operatör bekleme
• Ürün değişimi
• Planlı bakım
• Kalite kontrol
• Enerji kesintisi
• Plansız duruş
gibi nedenlere ayrılabilir.
Duruşların doğru sınıflandırılması, üretim kaybının gerçek nedenlerinin belirlenmesine yardımcı olur.
3. ALARM VE ARIZA TAKİBİ
PLC tarafından oluşturulan alarm bilgileri SCADA sisteminde görüntülenebilir ve kaydedilebilir.
Alarm kayıtlarında;
• Alarmın adı
• Oluşma zamanı
• Alarmın sona erme zamanı
• İlgili makine
• Operatör onayı
• Tekrarlanma sayısı
bulunabilir.
En sık tekrarlanan arızaların belirlenmesi, bakım çalışmalarının önceliklendirilmesine katkı sağlar.
4. PROSES DEĞERLERİNİN İZLENMESİ
Sıcaklık, basınç, seviye, debi ve hız gibi proses değerleri anlık olarak görüntülenebilir.
Belirli bir değerin sınır dışına çıkması durumunda;
• Ekranda uyarı gösterilebilir.
• Alarm kaydı oluşturulabilir.
• Yetkili kişilere bildirim gönderilebilir.
• İlgili ekipmanın çalışma koşulu sınırlandırılabilir.
Bu işlemler tesisin çalışma senaryosuna ve güvenlik ihtiyaçlarına göre planlanmalıdır.
5. ÜRÜN VE REÇETE TAKİBİ
Farklı ürünlerin üretildiği hatlarda ürün reçeteleri SCADA üzerinden yönetilebilir.
Reçete içerisinde;
• Motor hızları
• Sıcaklık değerleri
• Süreler
• Basınç değerleri
• Dolum miktarları
• Ürün kodları
• Kalite sınırları
yer alabilir.
Yetki seviyeleri kullanılarak yalnızca belirli kullanıcıların kritik reçete değerlerini değiştirmesine izin verilebilir.
6. VARDİYA VE OPERATÖR TAKİBİ
Üretim verileri vardiya bilgileriyle ilişkilendirilebilir.
Böylece;
• Vardiya üretimi
• Vardiya duruşları
• Hatalı ürün miktarı
• Makine çalışma süresi
• Gerçekleşen hedef
• Operatör tarafından girilen duruş nedeni
raporlanabilir.
Bu veriler çalışanları cezalandırmak için değil, proses sorunlarını ve iyileştirme alanlarını belirlemek amacıyla kullanılmalıdır.
7. KALİTE VERİLERİNİN KAYDEDİLMESİ
Üretim hattındaki ölçüm ve test değerleri ürün bilgisiyle birlikte kaydedilebilir.
Sistemin yapısına göre;
• Ölçüm sonuçları
• Tartım bilgileri
• Test sonucu
• Ürün kodu
• Seri numarası
• Üretim zamanı
• Kullanılan reçete
saklanabilir.
Bu kayıtlar geriye dönük ürün takibine ve kalite analizine yardımcı olabilir.
8. ENERJİ TÜKETİMİNİN İZLENMESİ
Enerji analizörlerinden alınan bilgiler SCADA sistemine aktarılabilir.
İzlenebilecek değerler arasında;
• Aktif enerji tüketimi
• Anlık güç
• Akım
• Gerilim
• Güç faktörü
• Talep gücü
• Bölüm bazında tüketim
• Makine bazında tüketim
• Ürün başına enerji tüketimi
bulunabilir.
Enerji verilerinin üretim miktarıyla birlikte değerlendirilmesi, gerçek enerji performansının anlaşılmasına yardımcı olur.
9. BAKIM PLANLAMASI
SCADA üzerinden makine çalışma saatleri ve çevrim sayıları takip edilebilir.
Belirlenen değere ulaşıldığında;
• Yağlama zamanı
• Filtre değişimi
• Kayış kontrolü
• Rulman kontrolü
• Sensör temizliği
• Periyodik bakım zamanı
için uyarı oluşturulabilir.
Bu yöntem, bakımın yalnızca takvim tarihine göre değil, ekipmanın gerçek kullanım süresine göre planlanmasını sağlayabilir.
10. RAPORLAMA
SCADA sistemiyle işletmenin ihtiyacına göre farklı raporlar hazırlanabilir:
• Günlük üretim raporu
• Vardiya raporu
• Makine duruş raporu
• Alarm raporu
• Enerji tüketim raporu
• Hatalı ürün raporu
• Reçete değişim raporu
• Bakım çalışma saati raporu
• Üretim hedefi ve gerçekleşme raporu
Raporların otomatik hazırlanması, elle veri toplama ve tablo oluşturma ihtiyacını azaltabilir.
SCADA SİSTEMİ HANGİ SEKTÖRLERDE KULLANILIR?
SCADA sistemleri pek çok farklı alanda kullanılabilir:
• Makine ve metal sanayi
• Otomotiv yan sanayi
• Gıda üretimi
• Dolum ve paketleme
• Kimya tesisleri
• Plastik ve kauçuk üretimi
• Tekstil
• Su ve atık su tesisleri
• Enerji sistemleri
• Depolama tesisleri
• Isıtma ve soğutma sistemleri
• Maden ve ağır sanayi
• Tarım ve sulama sistemleri
• Yapı malzemeleri üretimi
SCADA ekranları ve raporları her sektörün ihtiyaçlarına göre özel olarak hazırlanmalıdır.
SCADA SİSTEMİNİN İŞLETMELERE FAYDALARI NELERDİR?
Doğru projelendirilmiş bir SCADA sistemi;
• Üretimin anlık izlenmesini sağlar.
• Duruşların nedenlerini görünür hâle getirir.
• Tekrarlayan arızaların belirlenmesine yardımcı olur.
• Üretim kayıtlarının düzenli tutulmasını sağlar.
• Enerji tüketimini takip edilebilir hâle getirir.
• Bakım planlamasını kolaylaştırır.
• Operatörlerin alarm durumlarını daha hızlı görmesini sağlar.
• Yönetimin gerçek verilere göre karar vermesine katkı sağlar.
• Elle hazırlanan raporların oluşturduğu iş yükünü azaltabilir.
• Farklı üretim hatlarını tek merkezde birleştirebilir.
Ancak fayda sağlanabilmesi için doğru verilerin toplanması gerekir. Kullanılmayacak yüzlerce verinin kaydedilmesi sistemi gereksiz şekilde karmaşıklaştırabilir.
SCADA EKRANLARI NASIL TASARLANMALIDIR?
SCADA ekranlarının sade ve anlaşılır olması gerekir.
İyi bir ekran tasarımında;
• Normal ve alarm durumları kolay ayırt edilmelidir.
• Gereksiz renklerden kaçınılmalıdır.
• Kritik değerler açıkça gösterilmelidir.
• Ekranlar arasında kolay geçiş sağlanmalıdır.
• Alarm mesajları anlaşılır olmalıdır.
• Kullanıcı yetkileri tanımlanmalıdır.
• Grafik ve raporlar ihtiyaca göre hazırlanmalıdır.
Çok renkli ve hareketli grafikler etkileyici görünebilir ancak operatörün kritik bilgiyi fark etmesini zorlaştırabilir.
SCADA SİSTEMİNDE KULLANICI YETKİLERİ NASIL OLMALIDIR?
Her kullanıcının sistemde aynı yetkiye sahip olması doğru değildir.
Yetki seviyeleri genel olarak;
• İzleme
• Operatör kullanımı
• Reçete değiştirme
• Alarm onaylama
• Bakım işlemleri
• Yönetici ayarları
• Sistem yapılandırması
şeklinde ayrılabilir.
Kritik proses ayarlarının yalnızca yetkili kullanıcılar tarafından değiştirilebilmesi ve yapılan değişikliklerin kayıt altına alınması önerilir.
SCADA VE UZAKTAN ERİŞİM GÜVENLİ MİDİR?
SCADA sistemleri yetkisiz erişime karşı korunmalıdır. Sistemin kontrolsüz biçimde internete açılması önemli siber güvenlik riskleri oluşturabilir.
Güvenli bir yapı için;
• Endüstriyel ağ ile ofis ağı ayrılmalı
• Güvenlik duvarı kullanılmalı
• Kullanıcı yetkileri tanımlanmalı
• Güçlü parola politikası uygulanmalı
• Uzaktan bağlantılar kayıt altına alınmalı
• Gereksiz servisler kapatılmalı
• Yazılım ve sistem yedekleri alınmalı
• Güncelleme planı oluşturulmalı
• Fiziksel erişim sınırlandırılmalıdır
Uzaktan erişim altyapısı, tesisin bilgi işlem ve otomasyon sorumlularıyla birlikte planlanmalıdır.
MEVCUT MAKİNELER SCADA SİSTEMİNE BAĞLANABİLİR Mİ?
Mevcut makinelerin SCADA sistemine bağlanıp bağlanamayacağı, kullanılan PLC ve haberleşme altyapısına bağlıdır.
İnceleme sırasında;
• PLC marka ve modeli
• PLC programına erişim durumu
• Haberleşme portları
• Mevcut ağ altyapısı
• Alınabilecek veriler
• Elektrik projesi
• Makinenin üretim yılı
• Yazılım koruması
• İşletmenin istediği raporlar
değerlendirilir.
Haberleşme özelliği sınırlı eski sistemlerde ek PLC, uzak giriş-çıkış cihazı, protokol dönüştürücü veya veri toplama cihazı gerekebilir.
SCADA PROJESİNE NASIL BAŞLANIR?
Proje başlangıcında öncelikle hangi bilgilerin izleneceği ve bu bilgilerin ne amaçla kullanılacağı belirlenmelidir.
Şu sorulara cevap aranabilir:
• Kaç makine izlenecek?
• Makinelerde hangi PLC’ler bulunuyor?
• Hangi üretim değerleri kaydedilecek?
• Duruş nedenleri nasıl belirlenecek?
• Hangi alarmlar takip edilecek?
• Enerji verileri sisteme eklenecek mi?
• Kaç kullanıcı sistemi kullanacak?
• Hangi raporlar hazırlanacak?
• Veriler ne kadar süre saklanacak?
• Uzaktan erişim gerekli mi?
• Mevcut ağ altyapısı uygun mu?
Bu bilgiler doğrultusunda SCADA mimarisi, sunucu yapısı, haberleşme altyapısı ve yazılım kapsamı oluşturulur.
SCADA SİSTEMİ KURULUM AŞAMALARI NELERDİR?
Bir SCADA projesi genel olarak şu aşamalardan oluşur:
1. Tesis ve ihtiyaç analizi
2. İzlenecek makinelerin belirlenmesi
3. Veri ve sinyal listesinin hazırlanması
4. Haberleşme altyapısının projelendirilmesi
5. PLC programlarının değerlendirilmesi
6. SCADA ekranlarının tasarlanması
7. Alarm yapısının oluşturulması
8. Veri tabanı ve kayıt sisteminin kurulması
9. Raporların hazırlanması
10. Kullanıcı yetkilerinin tanımlanması
11. Sistem ve saha testlerinin yapılması
12. Kullanıcı bilgilendirmesi
13. Yazılım ve sistem yedeklerinin teslimi
SCADA SİSTEMİ FİYATI NASIL BELİRLENİR?
SCADA sistemi fiyatı projenin kapsamına göre değişir.
Fiyatı etkileyen başlıca unsurlar şunlardır:
• Bağlanacak makine sayısı
• Toplanacak veri miktarı
• PLC marka ve modelleri
• Haberleşme altyapısı
• SCADA yazılımının lisans yapısı
• Kullanıcı sayısı
• Ekran sayısı
• Alarm ve rapor kapsamı
• Veri saklama süresi
• Sunucu ve bilgisayar ihtiyacı
• Enerji analizörü ve ilave ölçüm cihazları
• PLC programında yapılacak değişiklikler
• Saha kablolaması
• Devreye alma süresi
• Tesisin bulunduğu konum
Yalnızca ekran sayısına bakılarak kesin SCADA fiyatı verilmesi doğru değildir. Veri kaynakları ve istenen raporlar birlikte değerlendirilmelidir.
SCADA VE ÜRETİM TAKİP SİSTEMİ İÇİN TEKLİF ALIN
Fabrikanızdaki makineleri merkezi olarak izlemek, üretim miktarlarını kaydetmek veya duruş nedenlerini raporlamak istiyorsanız proje bilgilerinizi SMD Teknik ile paylaşabilirsiniz.
Ön değerlendirme için aşağıdaki bilgiler gönderilebilir:
• Tesisin faaliyet alanı
• İzlenecek makine sayısı
• Makinelerde kullanılan PLC modelleri
• Mevcut ağ altyapısı
• Takip edilmek istenen değerler
• İstenen alarm ve raporlar
• Enerji izleme ihtiyacı
• Uzaktan erişim talebi
• Tesisin açık adresi
Bilgiler değerlendirildikten sonra PLC bağlantıları, SCADA yazılımı, ekran tasarımı, veri kaydı, raporlama ve devreye alma çalışmalarını içeren işletmenize özel teklif hazırlanabilir.
SMD TEKNİK SCADA VE OTOMASYON HİZMETLERİ
SMD Teknik tarafından ihtiyaca göre;
• SCADA sistemi projelendirme
• SCADA ekran tasarımı
• Üretim takip sistemi
• Makine duruş takibi
• Alarm kayıt sistemi
• Enerji izleme sistemi
• PLC-SCADA haberleşmesi
• Veri tabanı ve raporlama
• HMI programlama
• PLC program revizyonu
• Otomasyon panosu imalatı
• Sahada devreye alma
• Teknik servis ve destek
hizmetleri sunulabilir.
SMD Teknik, Eskişehir merkezli olmak üzere Türkiye genelindeki fabrikalara, makine üreticilerine ve sanayi tesislerine SCADA ve üretim takip çözümleri sunmaktadır.
MEVCUT TESİSİNİZ İÇİN ÖN DEĞERLENDİRME İSTEYİN
Üretim verileriniz elle tutuluyor, makine duruşlarının nedenleri belirlenemiyor veya farklı hatlar tek merkezden izlenemiyorsa mevcut sistem bilgilerini SMD Teknik ile paylaşabilirsiniz.
Makine listesi, PLC modelleri, takip etmek istediğiniz veriler ve örnek rapor ihtiyaçlarınız üzerinden ilk değerlendirme yapılabilir.
Kesin uygulama yöntemi ve fiyat; saha, yazılım, haberleşme ve veri kayıt ihtiyaçları incelendikten sonra belirlenir.
SONUÇ
SCADA sistemi; üretim makinelerinden, PLC’lerden ve saha ekipmanlarından alınan verilerin merkezi olarak izlenmesini, kaydedilmesini ve raporlanmasını sağlar.
Üretim miktarı, duruş süreleri, alarmlar, proses değerleri ve enerji tüketimi SCADA üzerinden takip edilebilir. Böylece işletmenin üretim, bakım ve enerji kararları gerçek verilere dayanarak alınabilir.
Başarılı bir SCADA projesi için hangi verilerin neden toplanacağı doğru belirlenmeli, haberleşme altyapısı güvenli kurulmalı ve kullanıcıların ihtiyaçlarına uygun ekranlar hazırlanmalıdır.
SCADA, üretim takip, enerji izleme veya PLC entegrasyonu projeniz için SMD Teknik ile iletişime geçerek işletmenize özel fiyat teklifi alabilirsiniz.
İletişim
SMD Teknik
Adres: 75. Yıl OSB, 2007. Cadde No: 23, Odunpazarı / Eskişehir
Telefon: 0 534 381 99 85
E-posta: info@smdteknik.com
Instagram hesabımızı ziyaret edin
