Yüksek Gerilim İşletme Sorumlusu Bulunmazsa Ne Olur?

YÜKSEK GERİLİM İŞLETME SORUMLUSU BULUNMAZSA NE OLUR?

Fabrika, üretim tesisi, alışveriş merkezi, hastane, otel, depo ve benzeri işletmelerde bulunan yüksek gerilim tesisleri özel uzmanlık gerektirir.

Trafo merkezleri, yüksek gerilim hücreleri, kesiciler, ayırıcılar ve koruma sistemleri doğru şekilde işletilmediğinde ciddi can ve mal güvenliği riskleri ortaya çıkabilir.

Yüksek gerilim işletme sorumlusu; tesisin güvenli işletilmesi, teknik eksikliklerin takip edilmesi, manevra talimatlarının hazırlanması ve gerekli bakım çalışmalarının planlanması açısından önemli görevler üstlenir.

İşletme sorumlusu bulunmayan veya yalnızca evrak üzerinde sorumlu gösterilen tesislerde teknik takip aksayabilir. Bu durum zamanla güvenlik, üretim ve maliyet açısından önemli sorunlara dönüşebilir.

YÜKSEK GERİLİM İŞLETME SORUMLUSU NEDİR?

Yüksek gerilim işletme sorumlusu, 1 kV’un üzerindeki elektrik tesislerinin güvenli işletilmesine ilişkin görevleri üstlenen, gerekli yetkinlik ve belgelere sahip elektrik mühendisidir.

İşletme sorumlusunun görevleri arasında genel olarak;

• Yüksek gerilim tesisinin mevcut durumunu incelemek
• Güvenlik önlemlerini değerlendirmek
• Tespit edilen eksiklikleri işletmeye bildirmek
• Manevra talimatlarını hazırlamak veya güncellemek
• Bakım, test ve ölçüm ihtiyaçlarını takip etmek
• Yetkili personelin bilgilendirilmesine katkı sağlamak
• Arıza durumundaki teknik süreci koordine etmek
• Enerji kesme ve verme işlemlerine nezaret etmek
• Teknik kayıtların düzenli tutulmasını takip etmek
• İşletmeyi enerji sağlayan kuruluş nezdinde temsil etmek

bulunabilir.

İşletme sorumluluğu yalnızca sözleşme imzalanmasıyla sınırlı değildir. Hizmetin tesisi tanıyan ve gerekli teknik takibi gerçekleştiren yetkili mühendis tarafından yürütülmesi gerekir.

1. GÜVENLİK ÖNLEMLERİNİN TAKİBİ AKSAYABİLİR

Yüksek gerilim tesislerinde güvenlik riskleri her zaman dışarıdan görülebilir durumda değildir.

Trafo merkezinde;

• Eksik uyarı levhaları
• Uygun olmayan kapı ve kilit sistemi
• Yetersiz güvenlik ekipmanları
• Güncel olmayan manevra talimatları
• Eksik topraklama bağlantıları
• Yetkisiz erişim riski
• Su, nem veya toz problemi
• Hatalı ekipman etiketleri

bulunabilir.

İşletme sorumlusunun bulunmaması durumunda bu eksikliklerin düzenli olarak değerlendirilmesi ve işletmeye bildirilmesi aksayabilir.

Küçük görünen bir eksiklik, arıza veya acil durum sırasında ciddi sonuçlar doğurabilir.

2. YETKİSİZ KİŞİLER ELEKTRİK TESİSİNE MÜDAHALE EDEBİLİR

İşletme sorumluluğu ve yetki sınırları açıkça belirlenmemiş tesislerde enerji kesintisi sırasında kimin müdahale edeceği konusunda belirsizlik oluşabilir.

Üretim personeli, bakım çalışanı veya güvenlik görevlisi, elektriklerin yeniden gelmesini sağlamak amacıyla yüksek gerilim hücrelerine müdahale etmeye çalışabilir.

Yetkisiz müdahale;

• Elektrik çarpması
• Elektrik arkı
• Yanık
• Hücre hasarı
• Trafo arızası
• Yangın
• Uzun süreli enerji kesintisi

gibi ağır sonuçlara yol açabilir.

Yüksek gerilim tesisindeki manevra işlemleri yalnızca yetkili ve eğitimli kişiler tarafından gerçekleştirilmelidir.

3. MANEVRA TALİMATLARI EKSİK VEYA GÜNCEL OLMAYABİLİR

Manevra talimatı, enerji kesme ve verme işlemlerinde hangi ekipmanın hangi sırayla çalıştırılacağını gösterir.

İşletme sorumlusu bulunmadığında;

• Manevra talimatı hiç hazırlanmayabilir.
• Eski tesis yapısına ait talimat kullanılabilir.
• Hücre değişiklikleri belgeye işlenmeyebilir.
• Yeni trafo sisteme eklendiği hâlde talimat güncellenmeyebilir.
• Sorumlu ve yetkili kişiler açıkça belirlenmeyebilir.

Yanlış veya güncel olmayan manevra talimatı, yanlış hücrenin açılmasına ya da çalışma yapılacak tesis bölümünün enerjili kalmasına neden olabilir.

4. BAKIM VE KONTROLLER GECİKEBİLİR

Trafo ve yüksek gerilim hücreleri, yalnızca arıza meydana geldiğinde bakım yapılacak ekipmanlar değildir.

İşletme sorumlusu bulunmayan tesislerde;

• Trafo bakım zamanı unutulabilir.
• Koruma rölesi testleri gecikebilir.
• Topraklama ölçümleri yenilenmeyebilir.
• Termal kamera kontrolü planlanmayabilir.
• Trafo yağı analizi takip edilmeyebilir.
• Kesici bakım kayıtları tutulmayabilir.
• Güvenlik ekipmanlarının kontrolleri aksayabilir.

Bakım ve ölçümlerin gecikmesi, erken belirlenebilecek arızaların fark edilmemesine neden olabilir.

5. ARIZALAR ÖNCEDEN BELİRLENEMEYEBİLİR

Elektrik arızalarının önemli bir bölümü oluşmadan önce bazı belirtiler gösterebilir.

Bunlar arasında;

• Olağan dışı ısınma
• Ses ve titreşim değişikliği
• Yağ kaçağı
• İzolasyon yüzeyinde bozulma
• Gevşek bağlantı
• Koku veya renk değişimi
• Tekrarlayan koruma açmaları
• Nem ve yoğuşma

yer alabilir.

Düzenli teknik takip yapılmadığında bu belirtiler gözden kaçabilir. Sorun fark edildiğinde ekipman tamamen arızalanmış ve üretim durmuş olabilir.

6. PLANSIZ ENERJİ KESİNTİLERİ ARTABİLİR

Trafo merkezindeki küçük bir arıza, zamanında giderilmediğinde tesisin tamamını etkileyen bir kesintiye dönüşebilir.

Plansız enerji kesintileri;

• Üretimin durmasına
• Hammaddenin veya ürünün zarar görmesine
• Makine ayarlarının bozulmasına
• Bilgi işlem sistemlerinin etkilenmesine
• Soğutma ve havalandırmanın durmasına
• Teslimatların gecikmesine
• Fazla mesai ve ek bakım maliyetine

neden olabilir.

İşletme sorumlusu bütün arızaları engelleyemez. Ancak bakım ve kontrol ihtiyaçlarının takip edilmesi, önlenebilir arıza risklerinin azaltılmasına yardımcı olabilir.

7. KORUMA SİSTEMLERİNİN UYGUNLUĞU TAKİP EDİLEMEYEBİLİR

Koruma röleleri ve kesiciler, elektrik arızalarının uygun süre içerisinde sistemden ayrılmasına yardımcı olur.

Röle ekranının çalışması veya kesicinin normal konumda görünmesi, sistemin gerçek bir arıza sırasında doğru şekilde çalışacağını tek başına göstermez.

İşletme sorumlusu bulunmadığında;

• Koruma ayarlarının güncelliği
• Röle testlerinin durumu
• Kesici açtırma devresi
• Akü ve yardımcı besleme sistemi
• Röle-kesici koordinasyonu
• Arıza kayıtları

düzenli şekilde takip edilmeyebilir.

Koruma sisteminin doğru çalışmaması, arızanın tesisin daha geniş bir bölümünü etkilemesine neden olabilir.

8. TOPRAKLAMA SİSTEMİNDEKİ SORUNLAR GÖZDEN KAÇABİLİR

Topraklama sistemi, hata durumunda oluşabilecek tehlikeli dokunma gerilimlerinin sınırlandırılmasında önemli rol oynar.

Topraklama bağlantıları zaman içerisinde;

• Korozyon
• Mekanik hasar
• Gevşeme
• Tadilat çalışmaları
• Kazı ve inşaat faaliyetleri
• Uygun olmayan bağlantı değişiklikleri

nedeniyle zarar görebilir.

İşletme sorumlusunun ve düzenli kontrol planının bulunmaması durumunda gerekli ölçümler gecikebilir. Topraklama tesisatının durumu yalnızca gözle kontrol edilerek kesin biçimde değerlendirilemez.

9. TEKNİK BELGELER GÜNCELLİĞİNİ KAYBEDEBİLİR

Yüksek gerilim tesisinde sahadaki yapı ile teknik belgelerin birbirine uygun olması gerekir.

İşletme sorumlusu bulunmayan tesislerde;

• Tek hat şeması eski kalabilir.
• Trafo değişikliği belgelere işlenmeyebilir.
• Hücre etiketleri güncellenmeyebilir.
• Manevra talimatları geçerliliğini kaybedebilir.
• Bakım ve test raporları dağınık tutulabilir.
• Arıza ve müdahale kayıtları kaybolabilir.

Acil bir durumda yanlış veya güncel olmayan belgeler teknik ekibin karar vermesini zorlaştırabilir.

10. DENETİM VE BELGE KONTROLLERİNDE EKSİKLİK ORTAYA ÇIKABİLİR

İşletmenin faaliyet alanına, tesis özelliklerine ve gerçekleştirilen denetimin kapsamına göre yüksek gerilim tesisine ait teknik belgeler talep edilebilir.

İşletme sorumluluğu sözleşmesinin bulunmaması veya hizmetin geçerli ve yetkili bir mühendis tarafından yürütülmemesi, belge kontrolünde eksiklik olarak değerlendirilebilir.

Ayrıca;

• Güncel işletme sorumluluğu sözleşmesi
• Tek hat şeması
• Manevra talimatları
• Topraklama ölçüm raporları
• Trafo bakım raporları
• Koruma rölesi testleri
• Güvenlik ekipmanı kayıtları

incelenebilir.

Uygulanabilecek idari işlemler ve sonuçlar tesisin durumu, ilgili kurum ve güncel mevzuata göre değişebileceği için her işletme özelinde değerlendirme yapılmalıdır.

11. İŞ KAZASI SONRASINDA SORUMLULUK TARTIŞMALARI OLUŞABİLİR

Yüksek gerilim tesisinde meydana gelen bir iş kazası sonrasında;

• Tesisten kimin sorumlu olduğu
• Manevra yetkisinin kimde bulunduğu
• Personelin eğitim durumu
• Bakım ve ölçümlerin yapılıp yapılmadığı
• Eksikliklerin daha önce bildirilip bildirilmediği
• İşverenin gerekli önlemleri alıp almadığı
• Teknik kayıtların bulunup bulunmadığı

incelenebilir.

İşletme sorumlusunun bulunması, işverenin bütün sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. İşletme sahibi de bildirilen eksikliklerin giderilmesi ve güvenli çalışma şartlarının sağlanması konusunda üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirmelidir.

Sadece sözleşme yapılmış olması yeterli değildir; hizmetin fiilen ve düzenli şekilde yürütülmesi önemlidir.

12. ARIZA VE BAKIM MALİYETLERİ ARTABİLİR

Düzenli kontrol edilmeyen küçük bir bağlantı problemi zamanla;

• Kablo başlığı arızasına
• Kesici hasarına
• Hücre içerisinde aşırı ısınmaya
• Trafo bağlantılarının zarar görmesine
• Koruma açmasına
• Uzun süreli enerji kesintisine

dönüşebilir.

Planlı bakım maliyeti çoğu zaman arıza sonrasında oluşan üretim kaybı, acil servis, yedek parça ve ekipman değişim maliyetinden daha yönetilebilir durumdadır.

İşletme sorumluluğu, bakım ihtiyaçlarının önceden planlanmasına yardımcı olarak beklenmeyen maliyetlerin azaltılmasına katkı sağlayabilir.

YALNIZCA SÖZLEŞME YAPMAK YETERLİ MİDİR?

Hayır. İşletme sorumluluğunun yalnızca bir sözleşme imzalanarak yerine getirildiğinin düşünülmesi doğru değildir.

Etkili bir hizmet kapsamında;

• Tesisin yerinde incelenmesi
• Mevcut eksikliklerin belirlenmesi
• İşletmeye yazılı bildirim yapılması
• Manevra talimatlarının hazırlanması
• Güvenlik ekipmanlarının değerlendirilmesi
• Bakım ve ölçüm ihtiyaçlarının takip edilmesi
• Periyodik saha ziyaretlerinin planlanması
• Arıza durumundaki iletişim yönteminin belirlenmesi
• Teknik belgelerin güncel tutulması

gerekir.

Teklif alınırken yalnızca hizmet bedeline değil, gerçekleştirilecek çalışmaların kapsamına da dikkat edilmelidir.

İŞLETME SORUMLUSU SEÇERKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?

İşletme sorumluluğunu üstlenecek kişinin;

• Elektrik mühendisi olması
• Gerekli yetkilendirme belgesine sahip olması
• Mesleki kayıtlarının geçerli olması
• Tesise ulaşabilecek durumda olması
• İşletmenin teknik yapısını incelemesi
• Hizmet kapsamını yazılı olarak belirtmesi
• Eksiklikleri raporlayabilmesi
• Manevra ve acil durum organizasyonu konusunda destek sunabilmesi

önemlidir.

İşletme sorumluluğunu şirket adı değil, yetkili gerçek kişi elektrik mühendisi üstlenir. Hizmet süreci ise mühendislik firması tarafından teknik ve organizasyonel olarak desteklenebilir.

İŞLETMENİZDE TRAFO VARSA HEMEN DURUM KONTROLÜ İSTEYİN

İşletmenizde trafo bulunuyor ancak geçerli bir işletme sorumluluğu sözleşmeniz olup olmadığından emin değilseniz tesis bilgilerinizi SMD Teknik ile paylaşabilirsiniz.

Değerlendirme için genel olarak şu bilgiler yeterlidir:

• İşletmenin açık adresi
• Trafo sayısı
• Trafo güçleri
• Trafo merkezinin tipi
• Yüksek gerilim hücrelerinin sayısı
• Mevcut sözleşmenin durumu
• Son bakım ve ölçüm tarihleri
• Talep edilen ek hizmetler

Bilgiler incelendikten sonra işletme sorumluluğu, kontrol, bakım ve ölçüm ihtiyaçlarını kapsayan bir çalışma planı hazırlanabilir.

YÜKSEK GERİLİM İŞLETME SORUMLULUĞU İÇİN TEKLİF ALIN

İşletme sorumlusu bulunmayan veya mevcut hizmetini yenilemek isteyen tesisler için SMD Teknik ile iletişime geçerek fiyat teklifi alabilirsiniz.

Tesisinize özel teklif kapsamında;

• Başlangıç durum incelemesi
• İşletme sorumluluğu hizmeti
• Manevra talimatının hazırlanması
• Teknik eksikliklerin bildirilmesi
• Trafo bakım planlaması
• Topraklama ölçümü
• Koruma rölesi testi
• Termal kamera kontrolü
• Arıza ve enerji kesme-verme koordinasyonu

değerlendirilebilir.

SMD Teknik, Eskişehir merkezli olmak üzere Türkiye genelindeki yüksek gerilim tesislerine hizmet sunmaktadır.

SONUÇ

Yüksek gerilim işletme sorumlusunun bulunmaması; güvenlik önlemlerinin, bakım ihtiyaçlarının, manevra işlemlerinin ve teknik belgelerin düzenli takip edilememesine neden olabilir.

Bu durum can güvenliği risklerinin yanı sıra plansız enerji kesintileri, ekipman hasarı, üretim kaybı ve yüksek arıza maliyetleri oluşturabilir.

İşletme sorumluluğu sözleşmesinin bulunması kadar, hizmetin yetkili mühendis tarafından fiilen ve düzenli şekilde yürütülmesi de önemlidir.

İşletmenizde bulunan trafolar için işletme sorumluluğu hizmeti, teknik kontrol veya fiyat teklifi almak üzere SMD Teknik ile iletişime geçebilirsiniz.

KAYNAKLAR

Elektrik Mühendisleri Odası – Elektrik Yüksek Gerilim Tesisleri İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği:
https://www.emo.org.tr/mevzuat/mevzuat_detay.php?kod=37

Elektrik Mühendisleri Odası – 2026 Yılı Hizmet Sözleşmeleri:
https://www.emo.org.tr/ekler/d429f234b078dd1_ek.pdf