Topraklama Ölçümü ve Periyodik Kontrolü Neden Gereklidir?
21 Temmuz 2026
PERİYODİK KONTROL SÜRELERİ: HANGİ EKİPMAN NE ZAMAN KONTROL EDİLMELİDİR?
Fabrikalarda, atölyelerde, depolarda, şantiyelerde ve ticari işletmelerde kullanılan iş ekipmanlarının güvenli durumda olup olmadığının belirlenmesi için belirli aralıklarla periyodik kontrol yapılması gerekir.
İşletmeler açısından en sık sorulan sorulardan biri şudur:
“Hangi ekipman ne zaman kontrol edilmelidir?”
Bu sorunun bütün ekipmanlar için geçerli tek bir cevabı bulunmaz. Periyodik kontrol süresi; ekipmanın grubuna, teknik özelliklerine, kullanım yoğunluğuna, üretici talimatlarına, ilgili standartlara ve işyerindeki risklere göre değişebilir.
Birçok ekipman grubunda azami kontrol dönemi bir yıl olarak uygulanmakla birlikte bazı ekipmanlarda altı aylık dönemler, yazılı kontrol planları veya ekipmana özel farklı süreler söz konusu olabilir. Bu nedenle yalnızca genel bir süre tablosuna göre hareket edilmemeli, her ekipman güncel mevzuat ve teknik şartlar doğrultusunda ayrı değerlendirilmelidir.
PERİYODİK KONTROL TAKVİMİ OLUŞTURMAK İÇİN TEKLİF ALIN
İşletmenizdeki elektrik tesisatları, kaldırma ekipmanları, basınçlı kaplar, makineler ve diğer iş ekipmanları için periyodik kontrol takvimi oluşturabilirsiniz.
Ekipman listenizi, önceki rapor tarihlerini ve tesis adresinizi paylaşarak yaklaşan kontrollerin belirlenmesini ve işletmenize özel fiyat teklifi hazırlanmasını sağlayabilirsiniz.
PERİYODİK KONTROL SÜRESİ NEDİR?
Periyodik kontrol süresi, bir iş ekipmanının iki kontrolü arasında geçmesine izin verilen dönemi ifade eder. Bu süre sonunda ekipmanın yeniden muayene edilmesi, gerekli ölçüm ve testlerin yapılması ve sonuçların raporlanması gerekir.
Kontrol tarihinin yalnızca yıl olarak değil, gün ve ay bilgisiyle birlikte takip edilmesi önemlidir. Örneğin bir ekipmanın son kontrolü 10 Eylül tarihinde yapılmışsa sonraki kontrol planı yalnızca “gelecek yıl” şeklinde kaydedilmemelidir.
İşletmenin, raporda belirtilen bir sonraki kontrol tarihini esas alarak çalışmayı süresi dolmadan planlaması gerekir.
PERİYODİK KONTROL SÜRELERİ NASIL BELİRLENİR?
Periyodik kontrol döneminin belirlenmesinde aşağıdaki kaynak ve şartlar birlikte değerlendirilir:
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği
• Yönetmeliğin EK-III bölümünde yer alan tablolar
• Bakanlık tarafından yayımlanan ekipmana özel kontrol kriterleri
• İlgili ulusal ve uluslararası standartlar
• Üreticinin kullanım ve bakım talimatları
• İşyerinde gerçekleştirilen risk değerlendirmesi
• Ekipmanın kullanım sıklığı ve çalışma ortamı
• Önceki kontrolde belirlenen kusurlar
• Ekipmanın yaşı ve teknik durumu
• Özel mevzuat veya proje şartları
İlgili standartta daha kısa bir kontrol dönemi belirlenmişse bu sürenin dikkate alınması gerekebilir. Ekipmanın ağır şartlarda çalışması, yoğun kullanılması veya önceki kontrollerde sorun görülmesi de daha sık kontrol ihtiyacı doğurabilir.
PERİYODİK KONTROL SÜRELERİ İÇİN PRATİK TABLO
Aşağıdaki süreler işletmeler için genel bir ön planlama rehberidir. Kesin kontrol dönemi belirlenirken ekipmanın alt türü, güncel mevzuat tablosu, ilgili standart, üretici talimatı ve risk değerlendirmesi ayrıca incelenmelidir.
ELEKTRİK VE TESİSAT GRUBU
Elektrik tesisatı:
Genellikle yılda en az bir kez kontrol planlanır.
Topraklama tesisatı:
Genellikle yılda en az bir kez kontrol planlanır. Tesisin yapısı, çalışma ortamı ve ilgili teknik düzenlemeler ayrıca değerlendirilir.
Yıldırımdan korunma tesisatı:
Genellikle yılda en az bir kez kontrol planlanır. Paratoner, yakalama uçları, iniş iletkenleri, bağlantılar ve topraklama sistemi birlikte incelenir.
Jeneratör:
Genellikle yılda en az bir kez periyodik kontrol planına alınır.
Transformatör:
Genellikle yılda en az bir kez kontrol edilmesi planlanır. İşletme ve bakım şartları ayrıca değerlendirilmelidir.
Akümülatör tesisatı:
İlgili standartlarda farklı bir süre belirtilmemişse genel olarak yılda bir kez kontrol planlanabilir.
Katodik koruma tesisatı:
Güncel düzenlemeler ve ilgili standartlar doğrultusunda değerlendirilir. Standartlarda farklı bir süre bulunmaması durumunda kontrol dönemi genel olarak bir yıl olarak ele alınır.
Yangın algılama ve uyarı sistemleri:
Genellikle yılda en az bir kez periyodik kontrol planına alınır. Kontrol sırasında tesisat projesi ve sistemin projeye uygunluğu önem taşır.
Yangın mekanik tesisatı:
Genellikle yılda en az bir kez kontrol edilir. Yangın pompaları, hidrantlar, sprinkler sistemleri, dolaplar ve diğer bileşenler projesiyle birlikte değerlendirilir.
Havalandırma ve klima tesisatı:
Genellikle yılda en az bir kez kontrol planlanır. Tesisat projesinin hazır olması ve sistemin projeye uygunluğunun değerlendirilebilmesi gerekir.
KALDIRMA VE İLETME EKİPMANLARI
Köprülü vinç:
İlgili standartlarda farklı bir dönem belirtilmemişse genellikle yılda en az bir kez kontrol edilir.
Portal vinç:
Genellikle yılda en az bir kez periyodik kontrol planına alınır.
Pergel vinç:
Genellikle yılda en az bir kez kontrol edilir.
Mobil vinç:
Ekipmanın türüne, ilgili standarda ve kullanım şartlarına göre kontrol dönemi belirlenir. Genel planlamada çoğunlukla yıllık kontrol esas alınır.
Caraskal:
Genellikle yılda en az bir kez periyodik kontrol yapılır.
Monoray vinç:
Genellikle yılda en az bir kez kontrol planlanır.
Forklift:
İlgili standartta farklı bir süre belirtilmemişse genellikle yılda en az bir kez kontrol edilir.
Transpalet:
Manuel veya motorlu olmasına ve teknik özelliklerine göre değerlendirilir. Genel olarak yılda en az bir kez kontrol planına alınır.
Araç kaldırma lifti:
Genellikle yılda en az bir kez kontrol edilir.
Yük ve personel kaldırma platformları:
Platformun türüne, standardına ve kullanım şartlarına göre kontrol süresi belirlenir. Genel olarak yıllık kontrol planlaması yapılmakla birlikte ekipmana özel şartlar incelenmelidir.
İnşaat iskelesi:
Genel periyodik kontrol dönemi çoğu durumda altı ayı geçmeyecek şekilde planlanır. Ayrıca iskelede değişiklik yapılması, uzun süre kullanılmaması veya güvenliği etkileyebilecek bir olay yaşanması durumunda yeniden kontrol gerekebilir.
Kaldırma aksesuarları:
Sapan, mapa, kanca, zincir ve benzeri yardımcı ekipmanların kontrol dönemleri kullanım yoğunluğu, ilgili standart ve üretici talimatlarına göre belirlenmelidir.
BASINÇLI KAP VE TESİSATLAR
Kompresör:
Kompresör sistemi ve ilgili basınçlı bölümler için genellikle yılda en az bir kez periyodik kontrol planlanır.
Hava tankı:
İlgili standartlarda farklı bir dönem belirtilmemişse genellikle yılda en az bir kez kontrol edilir.
Genleşme tankı:
Teknik özellikleri ve kullanım amacı dikkate alınarak genellikle yıllık kontrol planına alınır.
Hidrofor tankı:
İlgili standart ve üretici talimatları doğrultusunda genellikle yılda en az bir kez kontrol edilir.
Kalorifer kazanı:
Genellikle yılda en az bir kez kontrol planlanır.
Sıcak su kazanı:
Genellikle yılda en az bir kez periyodik kontrol yapılır.
Buhar kazanı:
Genellikle yılda en az bir kez kontrol edilir. Ekipmanın türü, basıncı, kapasitesi ve uygulanacak kontrol yöntemi ayrıca değerlendirilir.
Kızgın yağ kazanı:
İlgili standartlarda farklı bir süre belirtilmemişse genellikle yılda en az bir kez kontrol planlanır.
Otoklav:
Ekipmanın teknik özelliklerine ve ilgili standarda göre değerlendirilir. Genel olarak yıllık kontrol planlaması yapılabilir.
LPG ve benzeri sıvılaştırılmış gaz tankları:
Yeraltı veya yerüstü tanklarında genel yıllık süre yaklaşımı kullanılmadan önce güncel yönetmelik, ilgili standart ve işveren tarafından hazırlanan yazılı kontrol planı incelenmelidir. Bu ekipmanlar için tankın yaşı ve muayene planı gibi özel hükümler bulunabilir.
Taşınabilir gaz tüpleri:
Dolum, muayene ve test dönemleri ekipmanın türüne ve ilgili standartlara göre belirlenir. Genel yıllık süre doğrudan uygulanmamalıdır.
Basınçlı kaplarda her ekipman için aynı test yönteminin kullanılması doğru değildir. Hidrostatik test, görsel muayene, tahribatsız muayene veya diğer yöntemlerin uygulanıp uygulanmayacağı teknik şartlara göre belirlenir.
MAKİNELER VE TEZGÂHLAR
CNC tezgâhları:
İlgili kriterler, üretici bilgileri ve risk değerlendirmesine göre kontrol edilir. Genel planlamada yıllık dönem esas alınabilir.
Presler:
Mekanik veya hidrolik presin türüne, koruyucu donanımlarına ve kullanım yoğunluğuna göre değerlendirilir. Genellikle yılda en az bir kez kontrol planlanır.
Giyotin makaslar:
Genel olarak yıllık periyodik kontrol takvimine alınabilir.
Abkant presler:
İlgili standartlarda ve üretici talimatlarında farklı bir süre bulunmuyorsa genellikle yıllık kontrol planlanır.
Matkap, torna ve freze tezgâhları:
Makinenin türü, koruyucu sistemleri ve kullanım koşullarına göre kontrol dönemi belirlenir. Genel planlamada yıllık kontrol kullanılabilir.
Ahşap işleme makineleri:
Testere, planya ve benzeri makineler için üretici talimatları, koruyucu donanımlar ve risk değerlendirmesi dikkate alınmalıdır.
Makinelerde gerçekleştirilen günlük kontroller ve düzenli bakımlar, periyodik kontrolün yerine geçmez.
ENDÜSTRİYEL RAF, KAPI VE İŞ MAKİNELERİ
Endüstriyel raf sistemleri:
Genellikle yılda en az bir kez uzman kontrolü planlanır. Raflara darbe gelmesi, taşıyıcı elemanlarda şekil değişikliği görülmesi veya sistemde değişiklik yapılması durumunda yıllık tarih beklenmeden inceleme yapılmalıdır.
Endüstriyel kapılar:
Genellikle yılda en az bir kez kontrol planlanır. Fotoseller, emniyet sistemleri, hareket mekanizmaları ve yapısal elemanlar değerlendirilir.
İş makineleri:
Ekskavatör, yükleyici ve benzeri iş makineleri için ilgili kriterler ve üretici talimatları incelenir. Genel olarak yılda en az bir kez periyodik kontrol planlanabilir.
BİR YILLIK SÜRE HER EKİPMAN İÇİN GEÇERLİ MİDİR?
Hayır. “Bütün ekipmanlar yılda bir kez kontrol edilir” şeklindeki yaklaşım eksik ve bazı durumlarda yanlış olabilir.
Bir yıllık kontrol dönemi birçok ekipmanda kullanılan genel azami dönem olsa da aşağıdaki durumlarda farklı süreler uygulanabilir:
• Yönetmelik tablosunda farklı bir süre belirtilmesi
• İlgili standardın daha kısa bir dönem öngörmesi
• Üretici tarafından daha sık kontrol istenmesi
• Risk değerlendirmesinde daha kısa süre belirlenmesi
• Ekipmanın ağır ve yoğun şartlarda kullanılması
• Önceki kontrolde önemli kusurlar belirlenmesi
• Ekipmanın yerinin veya çalışma şeklinin değiştirilmesi
• Büyük bakım, onarım veya tadilat yapılması
• Ekipmanın uzun süre kullanılmaması
• Kaza veya ekipman güvenliğini etkileyen bir olay yaşanması
Bu nedenle kontrol tarihleri ekipman bazında belirlenmeli ve raporda belirtilen sonraki kontrol tarihi takip edilmelidir.
PERİYODİK KONTROL TARİHİ GEÇERSE NE OLUR?
Kontrol dönemi sona eren ekipmanın güncel periyodik kontrol raporu bulunmaz. Bu durum işletmenin iş sağlığı ve güvenliği yönetimi açısından önemli bir eksiklik oluşturabilir.
Süresi geçen ekipmanlarla ilgili şu riskler ortaya çıkabilir:
• Güvenli çalışma koşulları doğrulanamaz.
• Zaman içinde oluşan arızalar fark edilmeyebilir.
• İş kazası riski artabilir.
• Denetimlerde uygunsuzluk tespit edilebilir.
• Üretim ve iş programı aksayabilir.
• Kaza sonrasında işletmenin sorumluluğu ağırlaşabilir.
• Müşteri ve tedarikçi denetimlerinde sorun yaşanabilir.
Kontrol tarihinin dolmasını beklemek yerine çalışmanın önceden planlanması gerekir.
PERİYODİK KONTROL RAPORUNDA AĞIR KUSUR ÇIKARSA NE YAPILIR?
Güncel düzenlemeye göre Bakanlık tarafından yayımlanmış ekipmana özel kontrol kriterleri kapsamında belirlenen kusurlar hafif veya ağır kusur olarak sınıflandırılabilir.
Ağır kusur tespit edilen ekipman, ilgili kusurlar giderilmeden çalıştırılmamalıdır. Onarım ve düzeltme çalışmaları tamamlandıktan sonra ekipmanın yeniden kontrol edilmesi gerekebilir.
Hafif kusurların ise raporda belirtilen koşullara uygun olarak, en geç bir sonraki periyodik kontrol başlangıç tarihine kadar giderilmesi gerekir. Bir sonraki kontrol tarihinde giderilmemiş hafif kusurlar ağır kusur olarak değerlendirilebilir.
Her rapor kendi ekipman grubu ve kullanılan resmî kriterler kapsamında incelenmelidir.
BAKIM YAPILMASI KONTROL SÜRESİNİ DEĞİŞTİRİR Mİ?
Bakım ve periyodik kontrol farklı işlemlerdir. Ekipmanın bakımının yapılması, periyodik kontrol süresini otomatik olarak uzatmaz.
Bakım sırasında;
• Yağlama yapılabilir.
• Aşınan parçalar değiştirilebilir.
• Elektrik bağlantıları sıkılabilir.
• Mekanik ayarlar gerçekleştirilebilir.
• Arızalar giderilebilir.
Periyodik kontrolde ise ekipmanın güvenli kullanım şartlarına uygunluğu yetkili kişi tarafından muayene, ölçüm ve testlerle değerlendirilir.
Büyük bir bakım veya güvenliği etkileyen onarım sonrasında, mevcut periyodik kontrol tarihini beklemeden yeniden kontrol yapılması gerekebilir.
YENİ ALINAN EKİPMANA PERİYODİK KONTROL GEREKİR Mİ?
Yeni bir ekipmanın fabrikadan yeni çıkmış olması, işletmenin kontrol ve güvenli kullanım sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Ekipmanın kurulumu, montajı, çalışma ortamı ve devreye alma şartları değerlendirilmelidir. Montaj şartlarına bağlı ekipmanlarda ilk kullanımdan önce veya yeni bir yere kurulduktan sonra uygunluk kontrolü gerekebilir.
Yeni ekipmanın belgeleri, kullanım talimatları, teknik dosyası ve kurulum bilgileri saklanmalıdır. Bir sonraki kontrol tarihi işletmenin takip sistemine eklenmelidir.
PERİYODİK KONTROL TAKVİMİ NASIL HAZIRLANIR?
Etkili bir kontrol takvimi oluşturmak için öncelikle güncel bir ekipman envanteri hazırlanmalıdır.
Envanterde aşağıdaki bilgilerin bulunması önerilir:
• Ekipmanın adı
• Ekipman grubu
• Marka ve model
• Seri numarası
• Kapasite ve teknik özellikler
• Bulunduğu bölüm
• Son kontrol tarihi
• Bir sonraki kontrol tarihi
• Önceki raporun sonucu
• Belirlenen kusurlar
• Bakım ve onarım durumu
• Ekipmandan sorumlu kişi
• Kontrolü yapacak yetkili uzmanlık grubu
Kontrol tarihinden belirli bir süre önce hatırlatma oluşturulması, hizmetin zamanında planlanmasını kolaylaştırır. Yoğun işletmelerde 30, 45 veya 60 gün önceden hatırlatma yapılabilir.
PERİYODİK KONTROL TAKVİMİNİZİ PLANLAYIN
Kontrol süresi yaklaşan ekipmanların belirlenmesi için mevcut raporlarınızı ve ekipman listenizi paylaşabilirsiniz. Böylece hangi ekipmanın hangi tarihte kontrol edileceği belirlenerek üretim programınıza uygun bir saha planı hazırlanabilir.
Birden fazla ekipman grubunun aynı dönemde kontrol edilmesi, organizasyonun daha düzenli yürütülmesine yardımcı olabilir.
KONTROL ÖNCESİNDE İŞLETME NASIL HAZIRLANMALIDIR?
Kontrol tarihinden önce aşağıdaki hazırlıkların tamamlanması önerilir:
• Ekipman envanteri güncellenmelidir.
• Önceki raporlar hazır bulundurulmalıdır.
• Hafif ve ağır kusurların giderilme durumu kontrol edilmelidir.
• Ekipmanlara güvenli erişim sağlanmalıdır.
• Ekipman etiketleri okunabilir durumda olmalıdır.
• Elektrik ve tesisat projeleri hazır edilmelidir.
• Gerekli test yükleri planlanmalıdır.
• Üretim duruşu gerekiyorsa program oluşturulmalıdır.
• İşletme saha sorumlusu belirlenmelidir.
• Gerekli İSG-KATİP sözleşme işlemleri zamanında tamamlanmalıdır.
Güncel düzenleme kapsamında işveren ile periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi arasındaki sözleşmenin, kontrol hizmetinden en geç bir gün önce İSG-KATİP üzerinden düzenlenerek karşılıklı onaylanması gerekir.
ESKİŞEHİR VE TÜRKİYE GENELİNDE PERİYODİK KONTROL HİZMETİ
SMD Teknik; fabrikalar, üretim tesisleri, atölyeler, depolar, şantiyeler ve ticari işletmeler için periyodik kontrol çalışmalarının planlanmasına destek verir.
Eskişehir merkezli olmak üzere Türkiye genelinde;
• Elektrik tesisatı kontrolleri
• Topraklama kontrolleri
• Yıldırımdan korunma sistemi kontrolleri
• Kaldırma ve iletme ekipmanlarının kontrolleri
• Basınçlı kap ve tesisat kontrolleri
• Makine ve tezgâh kontrolleri
• Endüstriyel ekipman kontrolleri
için işletmenin ihtiyaçlarına uygun çalışma programı oluşturulabilir.
PERİYODİK KONTROL HİZMETİ İÇİN TEKLİF ALIN
İşletmenizdeki ekipmanların kontrol sürelerini belirlemek ve yaklaşan kontroller için teklif almak istiyorsanız ekipman listenizi SMD Teknik ile paylaşabilirsiniz.
Teklif hazırlanabilmesi için aşağıdaki bilgilerin iletilmesi yeterlidir:
• Kontrol edilecek ekipmanların türleri
• Ekipman adetleri
• Kapasite bilgileri
• Son kontrol tarihleri
• Tesis adresi
• Talep edilen çalışma tarihi
SMD Teknik, Eskişehir merkezli olarak Türkiye genelindeki işletmeler için periyodik kontrol planlaması ve saha organizasyonu yapmaktadır.
SIK SORULAN SORULAR
Periyodik kontrol kaç yılda bir yapılır?
Birçok ekipman için genel kontrol dönemi bir yılı geçmeyecek şekilde planlanır. Ancak kesin süre ekipmanın türüne, ilgili standarda, üretici talimatına ve risk değerlendirmesine göre belirlenmelidir.
Periyodik kontrol süresi rapor tarihinden mi başlar?
Bir sonraki kontrol tarihi, kontrol raporunda belirtilir. İşletmenin raporda yazılı tarihi takip etmesi gerekir.
Kontrol tarihi dolmadan işlem yapılabilir mi?
Evet. Kontrolün süresi dolmadan planlanması önerilir. Böylece raporsuz kalma ve üretim programının aksaması önlenebilir.
Kontrol tarihi geçen ekipman çalıştırılabilir mi?
Kontrol dönemi sona eren ekipmanın güvenli durumu güncel raporla doğrulanmamış olur. İşletmenin ekipmanı kullanmaya devam etmeden önce mevzuat ve riskler açısından değerlendirme yapması, kontrolü gecikmeden planlaması gerekir.
Bakım formu periyodik kontrol raporu yerine geçer mi?
Hayır. Bakım ve periyodik kontrol farklı işlemlerdir. Bakım formu, mevzuata uygun periyodik kontrol raporunun yerine geçmez.
Forklift periyodik kontrolü kaç ayda bir yapılır?
İlgili standartta farklı bir süre belirtilmemişse genel olarak yılda en az bir kez planlanır. Kullanım yoğunluğu ve risk değerlendirmesi daha kısa bir süre gerektirebilir.
Vinç periyodik kontrolü kaç ayda bir yapılır?
Vinç türü ve ilgili standarda göre değerlendirilmekle birlikte çoğu vinç için genel planlama yıllık olarak yapılır. Ağır kullanım koşullarında daha sık kontrol gerekebilir.
Kompresör ve hava tankı kontrolü kaç yılda bir yapılır?
İlgili standartlarda farklı bir dönem bulunmuyorsa genellikle yılda en az bir kez periyodik kontrol planlanır.
Elektrik tesisatı ve topraklama kontrolü kaç yılda bir yapılır?
Genel olarak yılda en az bir kez kontrol planlanır. Ancak tesisin özellikleri, ilgili teknik düzenlemeler ve risk değerlendirmesi ayrıca dikkate alınmalıdır.
Aynı tesiste bütün ekipmanlar aynı gün kontrol edilebilir mi?
Ekipman sayısı, yetkili uzmanlık grupları, saha koşulları ve üretim programı uygunsa farklı kontroller aynı çalışma dönemi içinde planlanabilir.
RESMÎ KAYNAKLAR
T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Ekipmanları:
https://isekipmanlari.csgb.gov.tr/
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği güncel değişiklik bilgilendirmesi:
https://isekipmanlari.csgb.gov.tr/detay.aspx?d=1047
Bakanlık tarafından yayımlanan periyodik kontrol dokümanları:
https://isekipmanlari.csgb.gov.tr/dokumanlar.aspx
İletişim
SMD Teknik
Adres: 75. Yıl OSB, 2007. Cadde No: 23, Odunpazarı / Eskişehir
Telefon: 0 534 381 99 85
E-posta: info@smdteknik.com
Instagram hesabımızı ziyaret edin
