Yüksek Gerilim İşletme Sorumluluğu Kimler İçin Zorunludur?

YÜKSEK GERİLİM İŞLETME SORUMLULUĞU KİMLER İÇİN ZORUNLUDUR?

Fabrikalar, üretim tesisleri ve büyük ticari işletmeler elektrik enerjisini kendilerine ait trafolar ve orta gerilim hücreleri üzerinden kullanabilir. Bu tesislerin yanlış veya kontrolsüz işletilmesi elektrik çarpması, ark patlaması, yangın, trafo arızası ve uzun süreli üretim kaybı gibi ciddi sonuçlara neden olabilir.

Bu nedenle yüksek gerilim tesislerinin teknik sorumluluğu, gerekli yetki ve yeterliliğe sahip elektrik mühendisi tarafından üstlenilmelidir.

İşletme sorumluluğu gerekliliğinin değerlendirilmesindeki temel ölçütlerden biri tesisin gerilim seviyesidir. Anma değeri 1 kV’un üzerindeki elektrik tesisleri, yüksek gerilim işletme sorumluluğu kapsamında ele alınır.

İşletmesinde özel trafo, orta gerilim hücresi veya 1 kV üzerindeki başka bir kuvvetli akım tesisi bulunan işverenlerin işletme sorumluluğu durumunu güncel mevzuata göre değerlendirmesi gerekir.

YÜKSEK GERİLİM İŞLETME SORUMLULUĞU İÇİN TEKLİF ALIN

Tesisinizde özel trafo veya orta gerilim hücreleri bulunuyorsa işletme sorumluluğu ihtiyacınızı değerlendirebilirsiniz.

Tesis adresini, trafo sayısını, trafo güçlerini ve enerji alınan gerilim seviyesini paylaşarak yetkili mühendis koordinasyonunda hizmet kapsamı ve fiyat teklifi alabilirsiniz.

YÜKSEK GERİLİM HANGİ GERİLİM SEVİYESİNDEN BAŞLAR?

Elektrik Yüksek Gerilim Tesisleri İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği’nde işletme; anma değeri 1 kV’un üzerindeki enerji alınan nokta ile alçak gerilim ana şalterine kadar olan enerjili veya enerjisiz bölümler olarak tanımlanır.

Buna göre işletme sorumluluğu değerlendirmesinde temel sınır 1 kV üzerindeki tesislerdir.

Sanayi tesislerinde yaygın olarak;

• 6,3 kV
• 10,5 kV
• 15,8 kV
• 31,5 kV
• 33 kV
• 34,5 kV

gibi orta gerilim seviyeleriyle karşılaşılabilir.

Günlük kullanımda bu tesisler için “orta gerilim” ifadesi kullanılsa da işletme sorumluluğu mevzuatı açısından 1 kV üzerindeki bölümler yüksek gerilim kapsamındadır.

ÖZEL TRAFOSU OLAN İŞLETMELER İÇİN ZORUNLU MUDUR?

Özel trafosu bulunan işletmede elektrik enerjisi, genellikle orta gerilim seviyesinde alınarak işletmenin kendi trafosunda alçak gerilime dönüştürülür.

Bu sistemde;

• Enerji giriş hücresi
• Ölçü hücresi
• Kesici veya ayırıcı
• Güç trafosu
• Koruma röleleri
• Orta gerilim kabloları
• Bara ve bağlantılar
• Alçak gerilim ana dağıtım bölümü

bulunabilir.

Enerji alınan noktadan alçak gerilim ana şalterine kadar olan 1 kV üzerindeki tesis bölümleri işletme sorumluluğu kapsamında değerlendirilir.

Bu nedenle özel trafosu ve yüksek gerilim tesisi bulunan işletmelerin uygun bir işletme sorumlusu görevlendirmesi gerekir.

HANGİ İŞLETMELER YÜKSEK GERİLİM İŞLETME SORUMLULUĞU HİZMETİ ALMALIDIR?

Yüksek gerilim tesisine sahip olabilecek başlıca işletmeler şunlardır:

• Organize sanayi bölgesindeki fabrikalar
• Makine üretim tesisleri
• Metal ve döküm fabrikaları
• Otomotiv yan sanayi işletmeleri
• Gıda üretim tesisleri
• Plastik ve ambalaj fabrikaları
• Kimya tesisleri
• Tekstil fabrikaları
• Lojistik merkezleri
• Büyük depolar
• Soğuk hava depoları
• Alışveriş merkezleri
• Hastaneler
• Oteller
• Büyük iş merkezleri
• Üniversite ve kampüsler
• Su arıtma tesisleri
• Maden işletmeleri
• Taş ocakları
• Tarımsal sulama tesisleri
• Güneş enerjisi santralleri
• Rüzgâr ve diğer elektrik üretim tesisleri
• Kendisine ait trafo merkezi bulunan ticari yapılar

İşletmenin sektörü tek başına belirleyici değildir. Esas olarak enerji aldığı gerilim seviyesi ve tesisin elektrik yapısı değerlendirilmelidir.

KİRALIK BİNADA FAALİYET GÖSTEREN İŞLETME İÇİN KİM SORUMLUDUR?

Bir tesiste kiracı, bina sahibi, organize sanayi bölgesi veya birden fazla kullanıcı aynı elektrik altyapısından yararlanabilir.

Bu durumda;

• Yüksek gerilim tesisinin mülkiyeti
• Enerji aboneliğinin kime ait olduğu
• Trafo merkezini kimin işlettiği
• Enerji alınan noktanın sınırı
• Ortak kullanılan tesis bölümleri
• Bakım ve işletme sözleşmeleri
• Kira sözleşmesindeki sorumluluklar

incelenmelidir.

Kiralık bir binada faaliyet gösterilmesi, işletme sorumluluğu ihtiyacını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Tesisin kullanım ve sorumluluk sınırlarının yazılı olarak belirlenmesi gerekir.

ORTAK TRAFO KULLANAN İŞLETMELERDE SORUMLULUK NASIL BELİRLENİR?

Birden fazla işletmenin ortak trafo veya yüksek gerilim hücresi kullandığı durumlarda tesisin sınırları açıkça belirlenmelidir.

Şu sorular cevaplandırılmalıdır:

• Enerji sağlayan kuruluşla sözleşme kimin adına?
• Trafo ve hücreler kime ait?
• Bakım ve onarımı kim yaptırıyor?
• Manevra yetkisi kimde?
• Ortak tesis ile kullanıcı tesisleri nerede ayrılıyor?
• İşletme sorumluluğu sözleşmesi hangi bölümleri kapsıyor?
• Arıza durumunda kimlerle iletişim kurulacak?

Ortak kullanım, tesisin sorumlusuz bırakılabileceği anlamına gelmez. İşletme sınırları proje, sözleşme ve saha koşulları üzerinden netleştirilmelidir.

İŞLETMEDE ELEKTRİKÇİ BULUNMASI YETERLİ MİDİR?

Hayır. İşletmede elektrik bakım personeli, teknisyen veya teknik ekip bulunması işletme sorumluluğunun usulüne uygun biçimde üstlenildiği anlamına gelmez.

Elektrik bakım personeli;

• Günlük kontrolleri yapabilir.
• Arızaları bildirebilir.
• Yetkisi kapsamındaki bakım çalışmalarına katılabilir.
• İşletme talimatlarını uygulayabilir.
• Alçak gerilim arızalarına müdahale edebilir.

Ancak yüksek gerilim işletme sorumluluğu, gerekli şartları sağlayan elektrik mühendisi tarafından üstlenilmelidir.

Yüksek gerilim altında çalışacak teknik personel için görevine uygun eğitim ve belge şartları ayrıca değerlendirilmelidir.

FABRİKADA ELEKTRİK MÜHENDİSİ ÇALIŞIYORSA DIŞARIDAN HİZMET GEREKİR Mİ?

İşletmede tam gün ve tam yıl esasına göre çalışan elektrik mühendisi gerekli yetkilendirme belgesine sahipse işletme sorumluluğunu üstlenebilir.

Ancak yalnızca elektrik mühendisi unvanına sahip olmak her durumda yeterli değildir. Şu şartlar kontrol edilmelidir:

• Mühendisin ilgili EMO yetkilendirme belgesine sahip olması
• İşletme sorumluluğunu üstlenme şartlarını sağlaması
• Çalışma durumunun güncel mevzuata uygun olması
• Tesisin gerilim ve güç özelliklerinin yetki kapsamına uygunluğu
• Sözleşme ve bildirim işlemlerinin tamamlanması
• Mühendisin tesisle ilgili görev ve yetkilerinin yazılı olarak belirlenmesi

İşletme bünyesinde gerekli özelliklere sahip mühendis bulunmuyorsa hizmet, ilgili şartları sağlayan dışarıdan yetkili elektrik mühendisi üzerinden alınabilir.

İŞLETME SORUMLULUĞUNU BİR ŞİRKET ÜSTLENEBİLİR Mİ?

Güncel EMO hizmet sözleşmesi örneğinde işletme sorumlusunun gerçek kişi ve gerekli yetkilendirme belgesine sahip elektrik mühendisi olması şartı yer almaktadır.

Bu nedenle hukuki ve mesleki sorumluluğu üstlenen taraf, yalnızca bir şirket unvanı değil, gerekli şartları sağlayan elektrik mühendisidir.

Mühendislik firması;

• Yetkili mühendis koordinasyonu
• Saha incelemesi
• Teknik doküman hazırlığı
• Bakım ve test organizasyonu
• Raporlama
• İşletmeyle iletişim
• Sözleşme sürecinin takibi

konularında hizmet sağlayabilir.

Teklif alınırken sorumluluğu fiilen ve resmî olarak hangi mühendisin üstleneceği açıkça belirtilmelidir.

YÜKSEK GERİLİM İŞLETME SORUMLUSU HANGİ BELGELERE SAHİP OLMALIDIR?

İşletme sorumluluğunu üstlenecek mühendisin güncel mesleki şartları sağlaması gerekir.

Hizmet öncesinde genel olarak şu bilgiler kontrol edilmelidir:

• Elektrik mühendisi unvanı
• EMO üyelik durumu
• Yüksek Gerilim Tesisleri İşletme Sorumluluğu Yetkilendirme Belgesi
• Gerekli durumlarda SMM belgesi
• Belge geçerlilik durumu
• Mühendisin üstlenebileceği tesis sayısı ve güç sınırları
• Hizmet bölgesine ilişkin güncel koşullar
• EMO onaylı sözleşme süreci

Belge ve şartlar, tesisin özellikleri ile güncel EMO uygulamaları üzerinden doğrulanmalıdır.

154 kV VE ÜZERİNDEKİ TESİSLERDE DURUM NEDİR?

Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği’nde 154 kV ve daha büyük kuvvetli akım tesisleri için özel işletme sorumluluğu koşulları bulunmaktadır.

Bu tesislerde, uzaktan kumanda edilen trafo merkezlerine ilişkin hükümler saklı kalmak üzere, işletme sorumluluğunun tesiste sürekli görev yapan elektrik mühendisi üzerinden yürütülmesine yönelik şartlar değerlendirilmelidir.

154 kV ve üzerindeki tesisler, sanayi işletmelerinde yaygın olarak görülen 34,5 kV özel trafo uygulamalarından farklı bir teknik ve organizasyon yapısına sahiptir.

Bu nedenle yüksek gerilim tesisinin gerilim seviyesi, bağlantı yapısı ve enerji sağlayan kuruluşun şartları ayrıca incelenmelidir.

İŞLETME SORUMLULUĞU NE ZAMAN BAŞLAMALIDIR?

İşletme sorumluluğu, yüksek gerilim tesisinin enerjilendirilmesi ve işletilmesiyle ilişkili bir hizmettir.

Yeni kurulan tesislerde şu aşamalar planlanmalıdır:

• Projelerin tamamlanması
• Kabul ve devreye alma işlemleri
• Enerji sağlayan kuruluşla koordinasyon
• İşletme sorumlusunun belirlenmesi
• Sözleşmenin hazırlanması
• EMO onay süreci
• Tek hat şemasının hazırlanması
• Manevra talimatlarının oluşturulması
• İşletme personelinin belirlenmesi
• Güvenlik ekipmanlarının temin edilmesi
• İlk saha incelemesi
• Eksikliklerin raporlanması

Tesis enerjilendikten sonra aylarca sorumlusuz bırakılmamalıdır.

İŞLETME SORUMLULUĞU SÖZLEŞMESİ NE KADAR GEÇERLİDİR?

EMO’nun 2026 hizmet sözleşmesi örneğine göre sözleşme, EMO onay tarihinden aynı yılın sonuna kadar geçerlidir.

Bu nedenle işletmelerin yıl sonuna yaklaşırken;

• Mevcut sözleşmenin durumunu
• İşletme sorumlusunun belge geçerliliğini
• Yeni dönem hizmet kapsamını
• Trafo ve tesis bilgilerindeki değişiklikleri
• İşveren ve işletme iletişim bilgilerini

kontrol ederek yeni dönem sözleşmesini zamanında planlaması gerekir.

Eski sözleşmenin dosyada bulunması, yeni yıl için otomatik olarak geçerli olduğu anlamına gelmez.

SÖZLEŞMEDE HANGİ BİLGİLER BULUNUR?

İşletme sorumluluğu sözleşmesinde genel olarak şu bilgiler yer alabilir:

• İşverenin unvanı
• Tesisin açık adresi
• İşletme sorumlusunun adı
• EMO sicil numarası
• Yetki belge numarası
• Trafo sayısı
• Trafo güçleri
• Tesisin gerilim seviyesi
• Sözleşmenin kapsamı
• Tarafların görev ve yükümlülükleri
• Hizmet süresi
• Ücret bilgileri
• Fesih ve bildirim şartları
• EMO onayı

Sözleşmedeki teknik bilgiler sahadaki gerçek tesisle uyumlu olmalıdır.

TRAFO GÜCÜ DEĞİŞİRSE SÖZLEŞME GÜNCELLENMELİ MİDİR?

İşletmeye yeni trafo eklenmesi, mevcut trafonun değiştirilmesi veya tesis gücünün artması işletme sorumluluğu kapsamını etkileyebilir.

Aşağıdaki değişiklikler işletme sorumlusuna bildirilmelidir:

• Yeni trafo kurulması
• Trafo gücünün artırılması
• Hücre eklenmesi veya değiştirilmesi
• Yeni enerji giriş noktası oluşturulması
• Üretim tesisi kurulması
• Güneş enerjisi sisteminin eklenmesi
• Orta gerilim kablo güzergâhının değiştirilmesi
• Koruma sisteminin yenilenmesi
• Tesisin başka adrese taşınması
• Abonelik veya işveren bilgilerinin değişmesi

Gerekli durumlarda sözleşme, tek hat şeması ve diğer teknik belgeler güncellenmelidir.

İŞLETME SORUMLUSU BULUNMAZSA NE OLUR?

Yüksek gerilim tesisinin işletme sorumlusu olmadan işletilmesi teknik ve idari riskler oluşturabilir.

Karşılaşılabilecek başlıca sorunlar şunlardır:

• Manevraların yetkisiz veya plansız yapılması
• Tesis eksikliklerinin fark edilmemesi
• Bakım ve testlerin gecikmesi
• Koruma sistemlerinin çalışmaması
• Arıza müdahalelerinde koordinasyon eksikliği
• İş güvenliği malzemelerinin bulunmaması
• Tek hat şemasının güncel olmaması
• Enerji kesintisinin uzaması
• Denetimlerde eksiklik belirlenmesi
• İş kazası sonrasında sorumlulukların ağırlaşması
• Can ve mal güvenliğinin tehlikeye girmesi

İşletme sorumluluğu yalnızca denetimde sunulacak bir belge olarak görülmemelidir. Tesisin güvenli işletilmesinde aktif bir mühendislik hizmetidir.

İŞVERENİN SORUMLULUKLARI DEVAM EDER Mİ?

Evet. İşletme sorumlusu görevlendirilmesi, işverenin bütün sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.

İşveren genel olarak;

• İşletme sorumlusunu görev için yetkili kılmalı
• Tesis ve belgelere erişim sağlamalı
• Tespit edilen eksiklikleri gidermeli
• Bakım ve testleri yaptırmalı
• Güvenlik ekipmanlarını temin etmeli
• Talimatların personele uygulanmasını sağlamalı
• Tesis değişikliklerini bildirmeli
• Eğitimli personel görevlendirmeli
• Sözleşme ve bildirim süreçlerini takip etmelidir.

EMO’nun güncel sözleşme metninde işletme sorumlusunun talimat ve uyarılarına uyulmamasından kaynaklanan kayıplarla ilgili işveren sorumluluğuna yer verilmektedir.

İŞLETME SORUMLULUĞU HİZMETİ NELERİ KAPSAR?

Hizmet kapsamı tesisin özelliklerine göre belirlenir.

Genel olarak şu çalışmalar planlanabilir:

• İlk tesis incelemesi
• Mevcut eksikliklerin belirlenmesi
• İşverene teknik rapor sunulması
• Tek hat şemasının kontrolü
• Manevra yönergelerinin hazırlanması veya güncellenmesi
• İşletme personelinin bilgilendirilmesi
• Yüksek gerilim güvenlik ekipmanlarının kontrolü
• Bakım ve test ihtiyaçlarının belirlenmesi
• Trafo ve hücre bakımının takip edilmesi
• Topraklama ve diğer ölçümlerin takibi
• Koruma rölesi testlerinin planlanması
• Arıza müdahalelerine nezaret edilmesi
• Enerji kesme ve verme işlemlerinin koordinasyonu
• Teknik kayıtların tutulması
• İşverenin güvenlik konularında bilgilendirilmesi

Saha ziyaretlerinin sıklığı, müdahale şartları ve hizmet sınırları teklifte açıkça belirtilmelidir.

İŞLETME SORUMLULUĞU SADECE İMZA HİZMETİ MİDİR?

Hayır. Yalnızca sözleşme imzalanması ve tesisin hiç incelenmemesi gerçek bir işletme sorumluluğu hizmeti değildir.

Hizmet kapsamında;

• Tesis yerinde görülmeli
• Ekipmanlar tanınmalı
• Tek hat şeması incelenmeli
• Eksiklikler raporlanmalı
• Manevra düzeni belirlenmeli
• Güvenlik ekipmanları kontrol edilmeli
• Bakım ve testler takip edilmeli
• İşletmeyle düzenli iletişim kurulmalıdır.

Hizmet alınırken saha ziyaretlerinin ve teknik çalışmaların kapsamı yazılı olarak istenmelidir.

İŞLETME SORUMLULUĞU FİYATI NASIL BELİRLENİR?

Hizmet fiyatı tesisin özelliklerine göre değişir.

Fiyatlandırmayı etkileyen başlıca faktörler şunlardır:

• Trafo sayısı
• Trafo güçleri
• Toplam tesis gücü
• Gerilim seviyesi
• Hücre sayısı
• Tesisin bulunduğu şehir
• Tesis sayısı
• Saha ziyaretleri
• Bakım ve test takip kapsamı
• Teknik dokümanların durumu
• Mevcut eksiklikler
• İşletmenin çalışma düzeni
• Acil durum ve ulaşılabilirlik şartları
• Güncel EMO mesleki hizmet koşulları

Doğru teklif hazırlanabilmesi için tesis bilgileri ve mümkünse tek hat şeması paylaşılmalıdır.

İŞLETME SORUMLULUĞU ZORUNLULUĞUNUZU DEĞERLENDİRİN

Tesisinizde özel trafo veya yüksek gerilim hücreleri bulunuyorsa aşağıdaki bilgileri iletebilirsiniz:

• Tesisin açık adresi
• Enerji alınan gerilim seviyesi
• Trafo sayısı
• Trafo güçleri
• Hücre sayısı ve türleri
• Mevcut tek hat şeması
• Önceki işletme sorumluluğu sözleşmesi
• Mevcut bakım ve test raporları
• Tesiste çalışan elektrik personeli
• Birden fazla tesis varsa diğer tesislerin bilgileri

Bu bilgiler üzerinden işletme sorumluluğu ihtiyacı ve hizmet kapsamı değerlendirilebilir.

ESKİŞEHİR VE TÜRKİYE GENELİNDE İŞLETME SORUMLULUĞU

SMD Teknik; fabrikalar, üretim tesisleri, depolar ve büyük ticari işletmeler için yetkili elektrik mühendisi koordinasyonunda yüksek gerilim işletme sorumluluğu hizmeti planlamaktadır.

Eskişehir merkezli olmak üzere Türkiye genelinde;

• Tesis ön incelemesi
• İşletme sorumluluğu sözleşme süreci
• Mevcut durum raporlaması
• Tek hat şeması kontrolü
• Manevra talimatları
• Bakım ve test planlaması
• Trafo merkezi kontrolleri
• Güvenlik ekipmanlarının değerlendirilmesi
• Teknik danışmanlık

hizmetleri sunulabilir.

Birden fazla fabrikası bulunan işletmeler için tesislerin güçleri, konumları ve teknik ihtiyaçları değerlendirilerek toplu çalışma programı oluşturulabilir.

YÜKSEK GERİLİM İŞLETME SORUMLULUĞU İÇİN TEKLİF ALIN

Tesisinizin işletme sorumluluğu ihtiyacını değerlendirmek ve güncel sözleşme sürecini planlamak için SMD Teknik ile iletişime geçebilirsiniz.

Trafo sayısını, trafo güçlerini, gerilim seviyesini ve tesis adresini paylaşarak işletmenize özel hizmet kapsamı ve fiyat teklifi hazırlanmasını sağlayabilirsiniz.

SIK SORULAN SORULAR

Yüksek gerilim işletme sorumluluğu hangi tesislerde gereklidir?

Anma gerilimi 1 kV’un üzerinde olan yüksek gerilim tesislerinin işletme sorumluluğu şartları değerlendirilmelidir.

Özel trafosu olan fabrikada işletme sorumlusu gerekli midir?

Özel trafo ve orta gerilim hücresi bulunan fabrikaların işletme sorumlusu görevlendirmesi gerekir.

İşletmede elektrikçi bulunması yeterli midir?

Hayır. Elektrik teknisyeni veya bakım personeli bulunması, işletme sorumluluğunun gerekli yetkiye sahip elektrik mühendisi tarafından üstlenilmesi gerekliliğini ortadan kaldırmaz.

İşletmede çalışan elektrik mühendisi sorumluluğu üstlenebilir mi?

Gerekli yetkilendirme belgesine ve güncel şartlara sahipse üstlenebilir. Mühendisin yalnızca diploma sahibi olması her durumda yeterli değildir.

Dışarıdan işletme sorumluluğu hizmeti alınabilir mi?

İşletme bünyesinde gerekli özelliklere sahip mühendis bulunmuyorsa hizmet, ilgili şartları sağlayan dışarıdan yetkili elektrik mühendisi üzerinden alınabilir.

İşletme sorumluluğunu bir şirket üstlenebilir mi?

Güncel sözleşmede işletme sorumlusunun gerçek kişi ve yetkili elektrik mühendisi olması şartı bulunur. Mühendislik firması yetkili mühendis koordinasyonuyla hizmet sürecini yönetebilir.

Sözleşme kaç yıl geçerlidir?

EMO’nun güncel sözleşme örneğinde sözleşme, onay tarihinden aynı yılın sonuna kadar geçerlidir.

Trafo bakımı yaptırmak işletme sorumluluğu yerine geçer mi?

Hayır. Trafo bakımı belirli ekipmana yönelik teknik işlemdir. İşletme sorumluluğu yıl boyunca devam eden mühendislik hizmetidir.

Kiralık tesiste işletme sorumluluğundan kim sorumludur?

Mülkiyet, enerji aboneliği, trafo kullanım şekli ve sözleşmeler incelenerek sorumluluk sınırları belirlenmelidir.

Türkiye genelinde hizmet veriliyor mu?

Evet. SMD Teknik, Eskişehir merkezli olmak üzere Türkiye genelinde yetkili mühendis koordinasyonunda yüksek gerilim işletme sorumluluğu hizmeti planlayabilir.

RESMÎ VE MESLEKİ KAYNAKLAR

Elektrik Mühendisleri Odası Elektrik Yüksek Gerilim Tesisleri İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği:
https://www.emo.org.tr/mevzuat/mevzuat_detay.php?kod=37

TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası 2026 hizmet sözleşmeleri:
https://www.emo.org.tr/ekler/d429f234b078dd1_ek.pdf