Elektrik İç Tesisat Kontrolünde Hangi Ölçümler Yapılır?

Elektrik iç tesisat kontrolü, bir işyerindeki elektrik sisteminin güvenli ve kullanım amacına uygun olup olmadığının değerlendirilmesi için yapılan gözlem, ölçüm ve fonksiyon testlerinden oluşur.

Prizlerde elektrik bulunması, aydınlatmanın çalışması veya makinelerin devreye girmesi tesisatın güvenli olduğu anlamına gelmez. Koruma iletkeninde kopukluk, yetersiz yalıtım, çalışmayan kaçak akım rölesi, gevşek bağlantı veya uygun olmayan koruma düzeni normal kullanım sırasında fark edilmeyebilir.

Bu nedenle elektrik iç tesisat kontrolünde gözle inceleme ile ölçüm sonuçları birlikte değerlendirilmelidir. Yapılacak ölçümler; işyerinin büyüklüğüne, tesisatın yapısına, kullanılan koruma sistemine, pano sayısına, cihazlara ve kontrolün amacına göre değişebilir.

Her Ölçüm Her İşyerinde Yapılır mı?

Elektrik iç tesisat kontrolünün kapsamı her işyerinde aynı değildir. Küçük bir ofis ile üretim makinelerinin bulunduğu fabrikanın elektrik altyapısı aynı kapsamda değerlendirilemez.

Ölçüm planı hazırlanırken şu bilgiler dikkate alınabilir:

• İşyerinin faaliyet alanı
• Elektrik tesisatının yaşı ve mevcut durumu
• Ana ve tali pano sayısı
• Tek fazlı veya üç fazlı besleme yapısı
• Topraklama sisteminin türü
• Kullanılan koruma elemanları
• Kaçak akım koruma düzeni
• Makine ve cihazların elektrik yükleri
• Nemli, ıslak veya özel riskli alanlar
• Daha önce yapılmış elektrik tadilatları
• Mevcut elektrik projesi ve tek hat şeması
• Kontrolün ruhsat, uygunluk veya periyodik kontrol amacıyla yapılması

Bu nedenle internette bulunan standart bir ölçüm listesini bütün işyerlerine aynen uygulamak doğru değildir. Önce tesisatın yapısı incelenmeli, ardından gerekli ölçüm noktaları belirlenmelidir.

Elektrik İç Tesisat Kontrolü Nasıl Başlar?

Ölçüm cihazları kullanılmadan önce işyerinin elektrik altyapısı genel olarak incelenir. Elektrik panoları belirlenir, panoların hangi alanları ve cihazları beslediği değerlendirilir.

İlk incelemede genel olarak şu noktalar kontrol edilebilir:

• Elektrik panolarının konumu ve erişilebilirliği
• Pano kapakları ve gövdesinin durumu
• Ana ve tali panoların tanımlanması
• Sigorta ve şalter düzeni
• Kaçak akım röleleri
• Toprak ve nötr baraları
• Kablo girişleri ve bağlantılar
• Koruma iletkenleri
• Priz ve aydınlatma hatları
• Açıkta kablo veya uygunsuz ekler
• Etiketleme ve devre tanımları
• Yanma, aşırı ısınma veya gevşek bağlantı belirtileri

Gözle kontrol sırasında belirlenen noktalar, yapılacak ölçümlerin kapsamını da etkileyebilir.

1. Topraklama Direnci Ölçümü

Topraklama, elektrik tesisatındaki hata ve kaçak akımlarının güvenli şekilde yönlendirilmesine yardımcı olan koruma sistemlerinden biridir. Topraklama ölçümüyle topraklama tesisatının mevcut durumu hakkında teknik veri elde edilir.

Ölçüm sırasında tesisin topraklama yapısına göre farklı yöntemler kullanılabilir. Ölçüm sonucu tek başına değerlendirilmemelidir. Topraklama sistemi, koruma elemanları, hata durumunda devrenin kesilme koşulları ve tesisatın kullanım biçimi birlikte incelenmelidir.

Topraklama ölçümü özellikle şu noktalar açısından önemlidir:

• Ana elektrik panosu
• Tali panolar
• Metal gövdeli makineler
• Elektrikli üretim ekipmanları
• Jeneratör ve UPS sistemleri
• Bina ve tesis topraklama sistemi
• Koruma ve eş potansiyel bağlantılar

Bir topraklama değerinin başka bir işletmede uygun bulunmuş olması, aynı değerin her tesis için yeterli olduğu anlamına gelmez. Sonuç, tesisin teknik yapısına göre değerlendirilmelidir.

2. Koruma İletkeni Süreklilik Ölçümü

Koruma iletkeni, elektrikli cihazların ve metal gövdelerin topraklama sistemiyle bağlantısını sağlar. İletkenin bir noktada kopuk olması, gevşemesi veya hiç bağlanmamış olması durumunda koruma sistemi görevini yerine getiremeyebilir.

Süreklilik ölçümüyle pano, priz, makine ve metal gövdeler arasındaki koruma bağlantısının devamlılığı kontrol edilir.

Bu ölçüm sayesinde şu durumlar belirlenebilir:

• Prizde koruma iletkeninin bulunmaması
• Pano kapağının topraklama bağlantısının eksik olması
• Makine gövdesinin koruma hattına bağlı olmaması
• Kablo veya bağlantı noktalarında kopukluk bulunması
• Tadilat sırasında koruma iletkeninin kesilmiş olması
• Koruma bağlantılarında yüksek direnç oluşturan gevşeklikler

Topraklama elektrodunda uygun bir değer ölçülmesi, bütün priz ve cihazların topraklama sistemine doğru şekilde bağlı olduğunu tek başına göstermez. Bu nedenle koruma iletkeni sürekliliğinin ayrıca değerlendirilmesi önemlidir.

3. Yalıtım Direnci Ölçümü

Yalıtım direnci ölçümü, elektrik kabloları ve tesisat elemanlarındaki yalıtımın mevcut durumu hakkında bilgi verir. Bu ölçüm “izolasyon direnci ölçümü” olarak da adlandırılabilir.

Kablolar zaman içinde şu nedenlerle zarar görebilir:

• Isınma ve aşırı yüklenme
• Nem ve su etkisi
• Fiziksel darbe
• Kemirgen veya dış ortam etkileri
• Hatalı montaj
• Kablo yaşlanması
• Uygun olmayan ek ve bağlantılar
• Kimyasal veya sıcaklık etkisi

Yalıtım zayıflığı; kaçak akım, elektrik çarpması, sigorta açması, cihaz arızası veya yangın riski oluşturabilir.

Yalıtım direnci ölçümünden önce bağlı elektronik cihazların ve hassas ekipmanların durumu dikkate alınmalıdır. Ölçüm gelişigüzel uygulanmamalı; tesisatın güvenli şekilde ayrılması ve ölçüme hazırlanması gerekir.

4. Kaçak Akım Rölesi Testi

Kaçak akım rölesi, tesisatta belirli bir kaçak akım oluştuğunda devreyi keserek kullanıcıların ve tesisatın korunmasına yardımcı olur.

Kaçak akım rölesinin pano içinde bulunması tek başına yeterli değildir. Rölenin:

• Doğru bağlanması
• Tesisata uygun seçilmesi
• Koruması gereken devreyi gerçekten koruması
• Test sırasında açma yapması
• Açma akımı ve süresi bakımından değerlendirilmesi
• Nötr ve toprak bağlantılarından etkilenmemesi

gerekir.

Üzerindeki test düğmesine basıldığında rölenin açması faydalı bir işlev kontrolüdür; ancak ölçüm cihazıyla gerçekleştirilen testin yerine tek başına geçmez. Uygun cihazla yapılan testte rölenin hangi koşulda ve ne kadar sürede devreyi açtığı değerlendirilebilir.

Kaçak akım rölesi testinde uygun olmayan bir sonuç alınırsa yalnızca rölenin değiştirilmesi yeterli olmayabilir. Hatalı bağlantı, ortak nötr kullanımı, nötr-toprak teması veya tesisattaki kaçaklar da araştırılmalıdır.

5. Hata Çevrim Empedansı Ölçümü

Hata çevrim empedansı ölçümü, bir hata oluşması durumunda meydana gelebilecek akımın koruma elemanını yeterli sürede çalıştırıp çalıştıramayacağının değerlendirilmesine yardımcı olur.

Bu ölçüm şu soruya cevap arar:

“Faz ile koruma iletkeni arasında bir hata oluşursa sigorta veya koruma elemanı devreyi gerekli şekilde kesebilecek mi?”

Sonuç değerlendirilirken:

• Devrenin koruma elemanı
• Sigortanın veya şalterin karakteristiği
• Hat uzunluğu
• Kablo kesiti
• Bağlantı noktaları
• Topraklama sistemi
• İlgili devrenin kullanım amacı

birlikte dikkate alınmalıdır.

Yüksek çevrim empedansı; uzun veya yetersiz kesitli hat, gevşek bağlantı, koruma iletkeni problemi ya da tesisatın farklı bir noktasındaki uygunsuzlukla ilişkili olabilir.

6. Kısa Devre Akımı Değerlendirmesi

Elektrik tesisatında meydana gelebilecek kısa devre akımının bilinmesi, sigorta ve şalterlerin uygun seçilmesi açısından önemlidir.

Koruma elemanının kesme kapasitesi, bulunduğu noktada oluşabilecek kısa devre akımını güvenli biçimde kesebilecek seviyede olmalıdır. Yetersiz kesme kapasitesine sahip bir koruma elemanı kısa devre sırasında ciddi hasar oluşturabilir.

Bu değerlendirmede şu noktalar dikkate alınabilir:

• Tesisin besleme yapısı
• Transformatör veya şebeke bilgileri
• Kablo uzunlukları ve kesitleri
• Pano ve bara yapısı
• Sigorta ve şalterlerin kesme kapasitesi
• Proje ve tek hat şeması

Özellikle yeni pano imalatında, pano revizyonunda veya tesis gücünün artırılması sırasında kısa devre koşullarının değerlendirilmesi önemlidir.

7. Gerilim Ölçümü

Gerilim ölçümüyle elektrik tesisatındaki faz-faz, faz-nötr ve gerekli durumlarda faz-toprak değerleri kontrol edilebilir.

Gerilim değerlerindeki önemli farklılıklar veya kararsızlıklar şu durumlarla ilişkili olabilir:

• Besleme problemi
• Gevşek bağlantı
• Nötr hattı sorunu
• Fazlar arasında dengesiz yük
• Uzun veya yetersiz kesitli kablo
• Aşırı yüklenme
• Şebeke kaynaklı dalgalanmalar

Tek bir noktada yapılan anlık gerilim ölçümü, tesisin bütün çalışma koşullarını göstermeyebilir. Özellikle yüklerin devreye girdiği ve çıktığı işletmelerde ölçüm koşulları dikkate alınmalıdır.

8. Faz Sırası Kontrolü

Üç fazlı sistemlerde faz sırası; motor, pompa, fan, kompresör ve benzeri ekipmanların doğru yönde çalışması açısından önemlidir.

Faz sırasının değişmesi:

• Motorun ters yönde dönmesine
• Pompa veya fanın yanlış çalışmasına
• Mekanik sistemlerde hasara
• Üretim sürecinin bozulmasına
• Makine güvenliğinin etkilenmesine

neden olabilir.

Yeni bağlantı, pano değişikliği, enerji hattı yenilemesi veya makine kurulumu sonrasında faz sırasının kontrol edilmesi gerekebilir.

9. Prizlerde Polarite ve Bağlantı Kontrolü

Prizlerde faz, nötr ve koruma iletkeninin doğru bağlantısı kontrol edilmelidir. Ters, eksik veya hatalı bağlantılar kullanıcı güvenliğini ve bağlı cihazların çalışmasını etkileyebilir.

Priz kontrolünde şu durumlar değerlendirilebilir:

• Faz ve nötr bağlantıları
• Koruma iletkeni bağlantısı
• Koruma hattının sürekliliği
• Prizin fiziksel durumu
• Gevşeklik ve ısınma belirtisi
• Devrenin kaçak akım koruması
• Prizin bağlı olduğu sigorta ve hat

Özellikle eski binalarda, tadilat görmüş işyerlerinde ve çok sayıda uzatma kablosu kullanılan alanlarda priz hatları dikkatle değerlendirilmelidir.

10. Gerilim Düşümü Değerlendirmesi

Uzun hatlar, yetersiz kablo kesitleri veya yoğun elektrik yükü nedeniyle kullanım noktasındaki gerilim düşebilir.

Gerilim düşümü şu sorunlara neden olabilir:

• Motorların zor çalışması
• Cihaz performansının düşmesi
• Kablolarda ısınma
• Aydınlatma seviyesinin değişmesi
• Elektronik cihazlarda arıza
• Üretim ekipmanlarında beklenmeyen duruşlar

Gerilim düşümü ölçüm ve hesaplamalarla değerlendirilebilir. Özellikle yüksek güçlü cihazların, motorların veya mutfak ekipmanlarının bulunduğu işyerlerinde hat uzunluğu ile kablo kesiti birlikte incelenmelidir.

11. Termal Kamera ile Isı Kontrolü

Termal kamera kontrolü, elektrik panosu ve bağlantı noktalarındaki olağan dışı sıcaklık farklılıklarının görülmesine yardımcı olan tamamlayıcı bir incelemedir.

Termal incelemeyle şu durumlar fark edilebilir:

• Gevşek bağlantılar
• Aşırı yüklenen devreler
• Fazlar arasındaki yük dengesizliği
• Şalter veya kontaktörlerde ısınma
• Bara ve klemens bağlantılarındaki sorunlar
• Hasar görmeye başlayan ekipmanlar

Sağlıklı bir değerlendirme için panonun ölçüm sırasında uygun yük altında olması önemlidir. Enerjisiz veya çok düşük yükle çalışan bir panoda normal işletme koşullarındaki ısınmalar görülmeyebilir.

Termal kamera görüntüsü tek başına elektrik iç tesisat uygunluk raporu yerine geçmez. Gözle kontrol ve diğer elektriksel ölçümleri tamamlayan bir inceleme olarak değerlendirilmelidir.

Ölçüm Sonuçları Nasıl Değerlendirilir?

Elektrik ölçümlerinde tek bir değere bakılarak bütün tesisat hakkında karar verilmemelidir. Ölçüm sonuçları şu bilgilerle birlikte değerlendirilir:

• Tesisatın topraklama sistemi
• Kullanılan koruma elemanları
• Kablo kesitleri ve hat uzunlukları
• Cihazların elektrik yükleri
• Mevcut proje ve tek hat şeması
• Ölçümün yapıldığı nokta
• Ortam ve çalışma koşulları
• İlgili standart ve teknik kriterler
• Ölçüm cihazının uygunluğu ve kalibrasyon durumu

Aynı ölçüm değeri farklı tesisatlarda farklı anlamlara gelebilir. Bu nedenle sonuçların yetkin kişi tarafından tesisin tamamıyla birlikte yorumlanması gerekir.

Elektrik İç Tesisat Kontrolü Öncesinde İşletme Nasıl Hazırlanmalıdır?

Kontrolün düzenli yapılabilmesi için işletmenin bazı hazırlıkları önceden tamamlaması faydalıdır:

• Elektrik panolarının önü açık bırakılmalıdır.
• Ana ve tali panolara güvenli erişim sağlanmalıdır.
• Varsa elektrik projesi ve tek hat şeması hazırlanmalıdır.
• Panoların ve makinelerin listesi paylaşılmalıdır.
• Daha önce hazırlanan ölçüm ve kontrol raporları hazır bulundurulmalıdır.
• İşyerinde kullanılan yüksek güçlü cihazlar bildirilmelidir.
• Tadilat veya sonradan eklenen hatlar açıklanmalıdır.
• Gerekli enerji kesintileri önceden planlanmalıdır.
• Kontrol sırasında eşlik edecek yetkili personel belirlenmelidir.

Bazı ölçümler için enerji kesintisi veya devrelerin ayrılması gerekebilir. Üretim yapan işletmelerde kontrol planının iş programıyla birlikte hazırlanması zaman kaybını azaltır.

Ölçüm Sonucunda Eksik Bulunursa Ne Olur?

Kontrol sırasında uygunsuzluk belirlenmesi, bütün sürecin başarısız olduğu anlamına gelmez. Öncelikle eksikliğin bulunduğu nokta ve oluşturduğu risk belirlenir.

Tespit edilebilecek eksikler arasında şunlar bulunabilir:

• Topraklama veya koruma iletkeni problemi
• Yetersiz yalıtım direnci
• Çalışmayan kaçak akım rölesi
• Uygun olmayan sigorta veya şalter
• Yüksek çevrim empedansı
• Gevşek ve ısınan bağlantılar
• Açıkta kablo veya uygunsuz ek
• Hatalı priz bağlantısı
• Faz dengesizliği
• Eksik pano etiketlemesi

Gerekli teknik düzenlemeler tamamlandıktan sonra ilgili ölçümler tekrarlanabilir ve sonuçlar yeniden değerlendirilebilir.

Elektrik İç Tesisat Ölçümü ve Kontrolü İçin Bize Ulaşın

Elektrik iç tesisat kontrolü, yalnızca ölçüm cihazından alınan değerlerin bir forma yazılması değildir. Gözle kontrol, fonksiyon testleri, ölçüm sonuçları ve işletmenin gerçek kullanım koşulları birlikte değerlendirilmelidir.

SMD Teknik, Eskişehir’de işyerlerinin elektrik tesisatını; elektrik panoları, topraklama sistemi, koruma iletkenleri, kaçak akım röleleri, kablo bağlantıları, prizler ve elektriksel ölçümler açısından yerinde değerlendirir.

İşyeriniz için elektrik iç tesisat kontrolü yaptırmak, ölçüm kapsamını belirlemek veya elektrik uygunluk raporu hakkında teklif almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

İletişim

SMD Teknik
Adres: 75. Yıl OSB, 2007. Cadde No: 23, Odunpazarı / Eskişehir
Telefon: 0 534 381 99 85
E-posta: info@smdteknik.com

Instagram hesabımızı ziyaret edin

Facebook sayfamızı ziyaret edin

Linkedin sayfamızı ziyaret edin